8 mars

België zal vandaag geen natuurherstelplan indienen bij de Europese Commissie. Nochtans verloopt de deadline die daarvoor is vastgelegd in de natuurherstelwet. In dat plan moet staan hoe ons land kwetsbare natuur zal herstellen. Maar Brussel en Wallonië zijn niet klaar met hun deel van het werk, en ook het Vlaamse plan is nog niet afgeklopt.

Ook ons land is kwetsbaar voor natuurbranden, zo bewees de brand in de Hoge Venen vorige maand. Door de klimaatverstoring stijgt het risico op zulke branden. VRT NWS zoekt uit hoe we ons daartegen kunnen wapenen, en welke maatregelen de politiek wil doorvoeren: "We hebben iets nodig als de Hoge Gezondheidsraad, maar dan voor natuurbranden."

Nog nooit sinds het begin van de metingen in 1979 was het oceaanwater zo warm. Zaterdag haalde het water aan de oppervlakte wereldwijd gemiddeld 21,1 graden Celsius. Dat meldt Copernicus, het Europese programma dat onder andere de temperatuur van de oceaan meet. Daardoor krijgt de oceaan het steeds moeilijker om de planeet te helpen afkoelen, waarschuwt Bart De Smet van het Vlaams Instituut voor de Zee.

Een enorme natuurbrand zoals die rond Bordeaux hebben we in België nog nooit gehad, en zo'n brand zal zich normaal gezien ook niet snel voordoen. Dat komt doordat de weersomstandigheden bij ons gunstiger zijn en onze natuurgebieden minder groot zijn. Ons land heeft zich de voorbije jaren ook beter voorbereid, maar zeg nooit nooit, waarschuwen bosbrandexperts.

De natuurbranden in Frankrijk worden aangevuurd door een fenomeen dat in Europa vrij nieuw is: de pyrocumulonimbus. Dat is een onweerswolk die zich vormt door de hitte van een enorme bosbrand. Zo'n pyrocumulonimbus kan vuurgensters in het rond slingeren en zelfs tot bliksem leiden, en dat maakt hevige natuurbranden nog moeilijker te bestrijden.

Frankrijk en Spanje zijn niet alleen aangewezen op zichzelf om de enorme bosbranden op hun grondgebied te bestrijden. Ze kunnen ook rekenen op blusmaterieel en brandweerlui uit andere Europese lidstaten. De Europese Unie werkt ook aan een eigen vloot met blusvliegtuigen, maar dat zal wellicht niet volstaan om het stijgende aantal bosbranden het hoofd te bieden. Daarom zet de Europese Commissie sinds dit jaar meer in op preventie: "De beste brand is de brand die niet ontstaat."

Jean-Pascal van Ypersele, misschien wel de meest vooraanstaande klimaatwetenschapper van ons land, laakt het volgens hem ontoereikende klimaatbeleid. Dat heeft er mee toe geleid dat er in België deze zomer al 2.000 hittedoden vielen, zegt hij. "Politici kunnen niet zeggen dat ze niet wisten wat hen te doen stond."

Vooral ouderen en mensen met een zwakke gezondheid lijden onder extreme hittepieken zoals die van eind juni. Hittegolven versnellen dan ook het overlijden van terminaal zieke mensen en (vooral) 85+'ers. Het nuanceert de oversterftecijfers na de extreme hittegolf in juni, maar het roept ook vragen op: "Veel rusthuizen zijn niet voorzien op de hitte."

De bosbranden die momenteel in Catalonië woeden, worden aangewakkerd door de tramuntana. Dat is een harde, droge noorderwind die vanuit de bergen aan komt waaien en voortdurend van richting kan veranderen. Zo'n brand bestrijden, is geen eenvoudige opdracht.

Terwijl het zuiden van Europa nog meer dan normaal geteisterd wordt door bosbranden, krijgen de Verenigde Staten een hittegolf over zich heen. Met het weerfenomeen El Niño heeft dat weinig te maken. We voelen vooral de gevolgen van de klimaatverandering.

In 2023 en 2024 gaf de federale overheid minder staatssteun aan fossiele brandstoffen dan de jaren voordien. Dat blijkt uit nieuwe cijfers. De daling is een trendbreuk, nadat de fossiele subsidies tijdens de energiecrisis opnieuw waren gestegen. Dat komt vooral doordat er minder aardgas verbruikt is en er minder tankkaarten zijn uitgedeeld.

In Antarctica is de hoogste wintertemperatuur tot nu toe gemeten. Op 6 juni werd het aan de Argentijnse onderzoeksbasis Esperanza 15,4 graden Celsius. Dat is 2 graden warmer dan het vorige temperatuurrecord en maar liefst 20 graden warmer dan normaal voor deze tijd van het jaar. Onderzoekers ter plaatse zien de Zuidpool verkleuren van wit naar bruin en groen.

Het WK voetbal in de VS, Mexico en Canada is het meest vervuilende tot nu toe. Dat berekende een groep onderzoekers die klimaatschade in de sportwereld onder de aandacht wil brengen. Vooral de extra wedstrijden, door de uitbreiding van het aantal deelnemende landen, veroorzaken veel uitstoot. Op de volgende WKs zit er weinig beterschap in. De doelstelling van FIFA om in 2040 klimaatneutraal te zijn, is daardoor weinig haalbaar.

De Amerikaanse regering trekt de stekker uit belangrijk oceaanonderzoek. Al deze maand worden de eerste meetboeien van het Ocean Observatories Initiative verwijderd. Onderzoekers van over de hele wereld hangen ervan af, maar ook het Amerikaanse leger heeft die informatie nodig. "Dit is jezelf in de voet schieten. En niet met een pistool, maar met een bazooka", waarschuwt een Belgische onderzoeker.

Aardappelboeren in België mogen een nieuw soort genetisch pesticide gebruiken dat nog niet is goedgekeurd door Europa. Het gaat om Calantha, dat de eiwitproductie van de Coloradokever verstoort en zo veel gerichter zou werken dan traditionele chemische pesticides. Volgens de sector kan het een oplossing zijn voor het vervuilde drinkwater in West-Vlaanderen, maar milieuverenigingen zien het anders. Die stappen naar de rechter.