Les Formats courts de l’Observatoire

Met opvallende beelden van dieren met handboeien in kooien, vraagt Natuurpunt Vlaams Minister van Omgeving Brouns om de natuur niet op te sluiten. Want dat dreigt te gebeuren als het beleid niet wordt bijgestuurd, zo zegt de natuurvereniging. Ze verwijst daarbij naar een decreet dat natuur in bepaalde gebieden onmogelijk maakt, een gebrekkige financiering en het ondermaatse natuurherstelplan dat Vlaanderen straks indient bij Europa. 8 op 10 Vlamingen wil meer natuur. Dat is ook nodig als bescherming tegen hitte, droogte, overstromingen en watertekorten. De afgelopen zomer was een wake-upcall. Niets doen is geen optie. Minister Brouns heeft de sleutel in handen, zo zegt Natuurpunt.

Bij de eerste zware hittegolf in juni en juli stierven meer dan 2.000 mensen meer dan verwacht. Onder hen ook veel jonge mannen. Zelfs de modellen van Sciensano kunnen die enorme piek in overlijdens nog altijd niet goed verklaren.

Ons onderwijs stoomt jongeren niet klaar voor de toekomst, maar sorteert ze voor op de arbeidsmarkt. Door vroege opsplitsing en het watervalsysteem creëren de schoolbanken een schadelijk kastensysteem dat sociale ongelijkheid diep verankert.

België zal vandaag geen natuurherstelplan indienen bij de Europese Commissie. Nochtans verloopt de deadline die daarvoor is vastgelegd in de natuurherstelwet. In dat plan moet staan hoe ons land kwetsbare natuur zal herstellen. Maar Brussel en Wallonië zijn niet klaar met hun deel van het werk, en ook het Vlaamse plan is nog niet afgeklopt.

Kunnen we het eens worden over de principes van een eerlijk, gezond en duurzaam voedselsysteem en de marktregels daarop afstemmen? De Britse publieksfilosoof Julian Baggini onderzoekt in zijn boek Hoe de wereld eet hoe mensen uit verschillende culturen en met uiteenlopende belangen daarover denken. ‘Ik ben sceptisch over hoeveel systeemverandering je als individu kunt bereiken.’

Hitte en droogte verhogen het risico op bosbranden, maar zijn niet de enige factoren die bepalen hoe kwetsbaar een bos is.

In België zijn dit jaar al 117 natuurbranden geteld, al 2 meer dan in heel 2025. Vooral de provincie Limburg wordt zwaar getroffen. Dat blijkt uit cijfers van de UGent: "De impact van klimaatverandering beperkt zich niet tot de landen rond de Middellandse Zee. Ook in België stijgt het risico", waarschuwen de onderzoekers.

Een enorme natuurbrand zoals die rond Bordeaux hebben we in België nog nooit gehad, en zo'n brand zal zich normaal gezien ook niet snel voordoen. Dat komt doordat de weersomstandigheden bij ons gunstiger zijn en onze natuurgebieden minder groot zijn. Ons land heeft zich de voorbije jaren ook beter voorbereid, maar zeg nooit nooit, waarschuwen bosbrandexperts.

Terwijl het zuiden van Europa nog meer dan normaal geteisterd wordt door bosbranden, krijgen de Verenigde Staten een hittegolf over zich heen. Met het weerfenomeen El Niño heeft dat weinig te maken. We voelen vooral de gevolgen van de klimaatverandering.

Airconditioning kan levens redden tijdens hittegolven, dat staat buiten kijf. Maar wat gebeurt er wanneer we koelte louter als technisch probleem behandelen? Antropoloog Nick Rahier waarschuwt voor het airco-optimisme van Maarten Boudry, dat hitte reduceert tot temperatuur en de gekoelde bubbel verkoopt als toekomstbeeld. Want toegang tot koelte is allesbehalve gelijk verdeeld. Echt klimaatbeleid begint net bij wie buiten die bubbel achterblijft.

Kunnen we ervoor zorgen dat de oceaan meer koolstof opneemt dan nu al het geval is? Nieuwe technologie lijkt dat te beloven, maar onderzoekers roepen toch op tot voorzichtigheid.

Terwijl regeringen in Europa en Noord-Amerika nog worstelen met de vraag hoe ze de impact van AI op werkgelegenheid moeten aanpakken, heeft een rechtbank in de Chinese stad Hangzhou een opmerkelijke uitspraak gedaan. De boodschap is eenvoudig: technologische vooruitgang is welkom, maar bedrijven mogen de sociale kosten daarvan niet zomaar afwentelen op werknemers.

Europa’s inhaalslag op defensie en energie komt op stoom. Maar voor onze voedselvoorziening blijven we afhankelijk van landen waarmee we liever geen zaken doen. De EU kan er niet meer omheen: meer autonomie op voedselgebied begint bij een plantaardiger dieet.

Bomen brengen veel meer verkoeling in steden dan we al dachten - toch kunnen we ook niet enkel op hen rekenen, zeggen drie experts naar aanleiding van nieuw hitte-onderzoek.

Volgens econoom Grace Blakeley gebruiken bazen AI als excuus om de macht van werknemers te breken. Maar werknemers laten zich niet zonder strijd verslaan.

Maïs, rijst en cassave leiden tot meer ontbossing dan ‘usual suspects’ als cacao, koffie en rubber. Dit is omstandig aangetoond door Zweedse onderzoekers. De studie bevestigt ook de enorme impact van de vleesproductie.

Na zestien jaar alleenheerschappij van Viktor Orbán en afbraak van de democratie heeft oppositiepartij Tisza de verkiezingen gewonnen. MO* journalist Pieter Stockmans sprak in Boedapest met experten en journalisten. ‘Hoe historisch dit resultaat ook is voor Hongarije en Europa, toch moeten we de overwinningsroes temperen.’

De opkomst van het populisme in Europa zo’n tien jaar geleden, had lang niet alleen te maken met migratie. Dagelijkse financiële zorgen en frustratie over het werk waren erg belangrijke factoren, toont onderzoek aan de Universiteit van Cambridge.

"Deze crisis is het zoveelste onmiskenbare argument om de transitie naar hernieuwbare energie te versnellen." Dat schrijft Joeri Thijs van Greenpeace.

Fossiele brandstoffen zijn gevaarlijk - niet alleen omdat ze de klimaatontwrichting aanjagen, maar ook omdat ze macht concentreren, autoritarisme verankeren en geopolitieke conflicten voeden. Decarbonisatie gaat daarom niet alleen over het bestrijden van de klimaatcrisis, het gaat ook over het herverdelen van macht.

In België voelen onafhankelijke mediaorganisaties zoals MO* en Apache de gevolgen van teruggeschroefde of zelfs ronduit geblokkeerde financiële steun. Maar ons land is zeker geen alleenstaand geval. Met de ontbinding van USAID werd ook de steun voor onafhankelijke journalisten en mediaorganisaties over de hele wereld opgeblazen. Journalisten uit Kenia, Kirgizië, Moldavië en Oekraïne vertellen over de impact van die plotse beslissing en over hoe het één jaar later met hen gaat.

Achter de rookwolken boven Beiroet schuilt een radicale visie op een ‘Groot-Israël’. De tactieken uit Gaza worden nu ingezet om Zuid-Libanon te ontvolken, waardoor de weg vrijkomt voor een permanente bezetting en het herschikken van het Midden-Oosten.

Het zijn moeilijke tijden voor vrede en veiligheid. Het laatste nucleaire wapenbeheersingsverdrag is donderdag 5 maart afgelopen. Bovendien stuurt de militaire lobby in Europa ook steeds meer aan op het snel uitbreiden van “vreedzame” kernenergie.

De tech-industrie heeft een enorme focus op het terugdringen van CO2-uitstoot. Maar dat maskeert een veel diepere milieucrisis, schrijft ceo Raymond van Eck van Fairphone. ‘Ook groene producten kunnen enorm destructief zijn voor de natuur als we niet verder durven kijken dan alleen onze uitstoot.’

In het zuiden van Iran werden 165 mensen gedood door een aanval van de VS en Israël op een meisjesschool. Volgens Donald Trump en Benjamin Netanyahu dienen die bombardementen om de mensen in Iran te bevrijden.

Trumps losgeslagen manier om “vrede” te stichten is niet alleen in strijd met de methodes van de Verenigde Naties, maar gaat ook radicaal in tegen cruciale onderzoeksbevindingen. Docent en onderzoeker Lodewijk Van Dycke geeft vijf redenen waarom deze aanpak nooit succesvol kan zijn.

De Europese Unie moet zich dringend beter voorbereiden op toekomstige én huidige klimaatrampen. Daarvoor waarschuwt een raad van topwetenschappers. De EU heeft onvoldoende gecoördineerde plannen om de gevolgen op te vangen van overstromingen, bosbranden, hitte of droogte.

Er worden weliswaar steeds meer middelen ingezet voor de klimaattransitie van de industrie, maar het niet duidelijk of die middelen wel doeltreffend gaan aangewend worden. De industrielobby wil de kosten voor de uitstap uit de koolstofindustrie afwimpelen over de overheid, op de belastingbetaler. Thomas Goorden, Jelle De Mey en Bart Grugeon Plana zijn zeer kritisch over deze plannen.

De industrietop in Antwerpen en Alden Biesen wordt door de media bejubeld, met Bart De Wever in een glansrol. Maar onder de radar zet vooral één speler de agenda: CEFIC, de machtige koepellobby van de chemische industrie.

Elke dollar die de wereld investeert in de bescherming van de natuur staat tegenover 30 dollar die bijdragen aan de vernietiging ervan. ‘Een schrijnend onevenwicht’, stelt een nieuw rapport van het Milieuprogramma van de Verenigde Naties (UNEP).

Trump is niet de eerste Amerikaan die met het idee van een burgeroorlog speelt. Nieuw is dat hij niet zomaar een stem is onder velen maar zetelende president. Zijn agressieve inzet van ICE kan een trigger worden. Hoe realistisch een dergelijk scenario is kan niet zomaar worden bepaald. Het kan echter niet worden uitgesloten.

De voorbije 3 kalenderjaren waren wereldwijd de warmste 3 jaar ooit gemeten. De temperatuur lag gemiddeld ruim anderhalve graad boven het pre-industriële niveau (1850-1899). Dat blijkt uit het nieuwe jaarrapport van de Europese klimaatdienst Copernicus. "Een mijlpaal die we liever niet hadden gezien", zuchtte Mauro Facchini van de Europese Commissie op de persbriefing.

Sociale media worden vaak voorgesteld als een individueel probleem van schermtijd en discipline. Maar wat als het probleem structureel is? Wat als kinderen geen gebruikers zijn, maar grondstof? Deze vader getuigt vanuit persoonlijke ervaring en verbindt die met (politieke) keuzes die dringend herzien moeten worden.

Een zucht van opluchting bij de auto-industrie, nu ze tegen 2035 dan toch niet uitstootvrij moet zijn. Is dit de reddingsboei voor de sector of zal de versoepeling net de afstand met China alleen maar vergroten? En wat ga jij als consument daarvan merken? 5 vragen en antwoorden.

Koop kleren tweedehands en spaar het milieu: het lijkt simpel, maar dat is het niet altijd, stelt Amerikaans onderzoek. Wie vaker tweedehands kleding koopt, blijkt ook vaker nieuwe spullen te shoppen.

Géén stappenplan om het gebruik van fossiele brandstoffen af te bouwen, en geen stappenplan tegen ontbossing. Wél meer geld voor kwetsbare landen om zich beter te wapenen tegen de gevolgen van de klimaatverandering. Er klonk applaus toen de slotverklaring van de 30e VN-klimaatconferentie werd aangenomen, want COP30 is dan toch afgesloten met een akkoord. Maar er is ook veel ontgoocheling, want het slotakkoord is al bij al zwak. Dit staat er (niet) in.

De groene transitie heeft een donkere keerzijde, schrijven Nancy Govaerts en Jennifer Van Driessche van WSM. ‘Terwijl Europa inzet op elektrische auto's en hernieuwbare energie, worden de benodigde grondstoffen gewonnen in mensonterende omstandigheden in DR Congo. Achter onze duurzame toekomst schuilt een schrijnende realiteit van uitbuiting, kinderarbeid en milieuvernietiging.’

De abrupte besparingen op ontwikkelingshulp door de VS en andere donorlanden kunnen meer dan 22 miljoen mensenlevens kosten tegen 2030, onder wie 5,4 miljoen kinderen. ‘Decennia aan vooruitgang dreigen teniet gedaan te worden’, zeggen onderzoekers.

Terwijl in Brazilië volop wordt onderhandeld over een nieuw klimaatakkoord, probeert in eigen land Elise Descheemaeker (26) op haar manier haar steentje bij te dragen. Ze woont in 1 van de 3 Vlaamse ecodorpen, een gemeenschap die grotendeels zelfvoorzienend is. Het is haar manier om om te gaan met klimaatangst.

Als zorgverleners afwezig zijn, dan stuikt het zorgsysteem in elkaar. Dat begrijpt iedereen. We moeten onszelf dan ook niets wijsmaken. Als politici afwezig zijn op de klimaattop en klimaatactie, stuikt ons ecosysteem ook in elkaar. Je kan geen zorg dragen voor de aarde, als je niet komt opdagen.

Op een nieuwe VN-klimaatconferentie bespreekt de wereld over een kleine week hoe we de klimaatverstoring willen aanpakken. Maar de nieuwe klimaatplannen die de deelnemende landen willen voorstellen in Brazilië, drukken de verwachte opwarming amper. Dat blijkt uit een doorlichting van de Verenigde Naties. Die roepen op om meer te doen. "Dit is het moment om all-in te gaan."

De federale overheid slaagt er niet in haar gebouwen snel genoeg te renoveren en haalt zo de eigen klimaatdoelstellingen niet. Daarvoor waarschuwt de dienst Klimaatverandering van de FOD Volksgezondheid. Vooral de Regie der Gebouwen schiet tekort, maar ook Defensie zit niet op schema. Wat is er aan de hand?

Jane Goodall laat de wereld een laatste boodschap na. In een exclusief interview, dat voor haar overlijden werd opgenomen, wordt de wereldberoemde Britse biologe gevraagd wat ze ons nog zou willen meegeven na haar dood. Netflix brengt die Famous Last Words nu uit. Ze bestaan vooral uit hoop, maar ze sneert óók naar enkele machthebbers.

Tienduizenden mensen komen 5 oktober de straat op voor een nieuwe klimaatmars. Hun boodschap is duidelijk: we hebben geen tijd meer voor halve maatregelen, de energietransitie moet nú écht gebeuren. Daarin kan waterstof een sleutelrol spelen, als we eindelijk durven breken met de logica van de markt.

Bomen maken onze steden leefbaar: ze koelen, zuiveren de lucht en brengen rust. Maar achter elke aanplant en kap schuilen lastige keuzes.

Het gaat niet om een specifieke maatregel, maar om kritiek op een systemische benadering van onderinvestering van de overheid in cruciale domeinen voor de klimaattransitie, en een riskante gok op particuliere investeringen.

Kauwgom kan minstens 3 soorten plastics bevatten die op hun beurt microplastics afgeven wanneer je erop kauwt. Als je dat nog niet wist, dan komt dat doordat de Europese regelgeving kauwgomproducenten niet verplicht om die plastics te vermelden op de verpakking. Vlaamse gezondheidsexperten sluiten zich nu aan bij een oproep van Nederlandse collega's om dat toch te doen: "Het lijkt me niet meer dan normaal dat de consument er een duidelijk zicht op krijgt."

Onze huidige landbouwproductie zou 7,2 miljard extra mensen kunnen voeden. Dat berekenden Amerikaanse onderzoekers van de Universiteit van Minnesota in een studie in voorpublicatie. In totaal produceren we dus genoeg calorieën voor 15 miljard mensen. Toch belandt de helft daarvan niet op ons bord: ze gaat "verloren" aan veevoer en biobrandstoffen.

Nadat een recente hittegolf Europa van Portugal tot Turkije teisterde komt er in augustus een tweede meer intense golf aan die zich volgens voorspellingen zal uitstrekken tot heel Frankrijk, de Benelux en ook Noordelijk Europa treft. De onwil om deze klimaatcrisis ernstig te nemen dreigt onomkeerbare gevolgen te hebben.

In een zomerreeks met vier bijzondere denkers mocht De Denker der Nederlanden natuurlijk niet ontbreken. Restaurant Samenloop dekte de tafel, en David Van Reybrouck vulde de borden, de glazen en de uren met zijn driegangenmenu van wereld en aarde, de mens en al het levende, macht en tegenkracht.