Les Formats courts de l’Observatoire

Nu het oosten van de Democratische Republiek Congo wordt geconfronteerd met een nieuwe opflakkering van ebola, komen vrouwen, jonge vrijwilligers en kunstenaars in actie om misinformatie te bestrijden en de sociale samenhang in de bezette stad Goma te herstellen.

Europa pompt miljarden euro's in wapensystemen, maar met enkel wapens win je geen oorlogen: het leger zoekt ook mensen. Onder het mom van een nieuwe “veiligheidscultuur” dringt Defensie steeds dieper door in scholen, universiteiten en het dagelijks leven van jongeren. Volgens Ria Verjauw van de Leuvense Vredesbeweging vervangt militaire indoctrinatie zo stilaan elke vorm van vredeseducatie.

Drie dagen lang was er in Brussel een grote wapenbeurs waar bezoekers volgens de organisatie zelf “een inspirerende uitstap” konden ervaren. Stop Militarisering organiseerde in hetzelfde weekend een conferentie om te wijzen op de destructieve wapenwedloop waar België zich in mengt. DeWereldMorgen was erbij.

Jongeren worstelen met klimaatangst en vooral met woede over het uitblijven van sterk klimaatbeleid, blijkt uit een nieuwe CM-studie. ‘De politiek moet hun ervaring ernstig nemen.’

Op donderdag 16 oktober gingen Vlaamse en Brusselse scholieren massaal aan het werk op de YOUCA Action Day. Dat deden ze om geld in te zamelen voor een jongerenproject uit Peru dat het Amazonewoud wil beschermen.

In Brussel stappen 20.000 mensen mee in de Klimaatmars. Dat zegt de politie. De organiserende Klimaatcoalitie spreekt van 30.000 deelnemers. De betogers hebben een duidelijke eis: overheidsgeld moet een rechtvaardig en ambitieus klimaatbeleid mogelijk maken. "Politici moeten meer denken aan de jeugd."

In Brussel zorgt de omslag naar een fietsvriendelijke stad voor veel weerstand. Een bredere aanpak, een duidelijkere communicatie én een voortrekkersrol voor jongeren kunnen het draagvlak voor die transitie vergroten.

Daan Vandenberghe (20) is VUB-student geografie en neemt als VN-jongerenvertegenwoordiger vanuit de Vlaamse Jeugdraad deel aan de klimaattop COP29 in Bakoe. "We vrezen dat een ambitieus akkoord uitblijft. Maar meer dan een miljard kinderen en jongeren rekenen op de beleidsmakers. Laat hun toekomst zwaarder wegen dan de macht van de fossiele lobby."

Twee derde van de Belgen is overtuigd van de positieve impact van fair trade op sociaal en ecologisch vlak. Maar dat vertaalt zich niet in onze consumptie: de verkoop van fairtradeproducten is er voor het eerst op achteruit gegaan, en daar zit de inflatie voor veel tussen.

Jongeren die vaker biovoeding eten, hebben meer gifstoffen in hun bloed en urine. Die opmerkelijke vaststelling komt uit een nog te verschijnen studie van kankerexpert Nick Van Larebeke. Het probleem ligt vooral bij eieren, zuivel en zaden en noten - niet zozeer bij aardappelen, groente en fruit. Betekent dat dan dat biovoeding ongezond is? Wel, om antwoord op die vraag te geven is verder onderzoek nodig. Wat onderzoeker Van Larebeke sterk bepleit.

We kregen dan toch geen nieuwe Vlaamse regering voor 11 juli, maar dat deert klimaatjongeren niet. Wat zij belangrijk vinden: dat klimaat in regeringsvormingen wél de plek krijgt die het tijdens de verkiezingscampagnes en -debatten niet kreeg. MO* sprak met een "oude" en "nieuwe" generatie klimaatjongeren. ‘We hebben hetzelfde einddoel als de politiek: een waardig leven in een goed werkende democratie met weinig ongelijkheid op een gezonde planeet.’

Wereldleiders verzamelen vanaf vandaag in Dubai voor COP28, de jaarlijkse wereldwijde klimaattop. Dat gebeurt aan het eind van een jaar waarin elk werelddeel te maken kreeg met extreme weersomstandigheden, van de hitte in de zomer, over de overstromingen in Pakistan tot de recente wateroverlast in het IJzerbekken bij ons. Simon Sterck is in Dubai als VN-jongerenvertegenwoordiger vanuit de Vlaamse Jeugdraad.

De Vlaamse milieuminister Zuhal Demir riep een maand geleden in een persbericht op om de Belgische delegatie naar de VN-klimaattop in Dubai (COP28) te beperken tot slechts één onderhandelaar en enkele experten. Op die manier geeft ze de indruk dat ze onze aanwezigheid als jongeren daar ietwat overbodig vindt. Nochtans gaan wij daar echt niet naartoe om mee te spelen in een soort klimaatpoppenkast of om er wat selfies te nemen, zoals Demir lijkt te geloven. 

Heel veel jongeren zijn uitermate bezorgd over de klimaatverandering en willen dat het onderwijs hier meer aandacht aan besteedt. Burgerbeweging Grootouders voor het Klimaat ondersteunt de verzuchting van de jongeren met een open brief aan alle scholen. ‘Toon uw inzet voor hun toekomst.’

Zes Portugese jongeren tussen 11 en 24 jaar worden morgen (woensdag) gehoord door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Ze klagen Europese regeringen aan voor de enorme bosbranden in Portugal in 2017. Ngo’s spreken van een historisch proces.

Uit onderzoek onder mensen tussen 16 en 30 jaar blijkt dat driekwart zich zorgen maakt over het klimaat. 20 procent voelt regelmatig klimaatstress.

In de Verenigde Staten hebben zestien jongeren gelijk gekregen in een rechtszaak tegen de staat Montana. De jongeren vochten een regel aan die verbood om de impact van wetten op het klimaat te bestuderen. De staat moet voortaan rekening houden met de CO₂-uitstoot en de gevolgen ervan op droogte, bosbranden en andere klimaatrisico’s. Het was de eerste Amerikaanse klimaatzaak die het tot in de rechtbank schopte.

Alles is er, schrijft MO*columniste Virginie Platteau, om onze hedendaagse universele uitdagingen aan te pakken. Maar dan moet wel het hele systeem op de schop. ‘Het kapitalisme loslaten betekent een existentiële crisis.’

De Nederlandse milieuorganisatie Milieudefensie, is al meer dan 50 jaar een baken in het Nederlandse milieu protest. Het is een sterke organisatie die gelooft in de kracht van samenwerkende mensen. Samen sta je nu eenmaal sterker ten opzichte van grote vervuilers, zoals Shell en treuzelende politici, waar er veel te veel van zijn.

In het klimaatdebat worden jongeren nog te vaak niet serieus genomen. En dat is zonde, want jongeren kunnen constructief tegen klimaatschenen stampen, schrijft VN-jongerenvertegenwoordiger bij de Vlaamse Jeugdraad Simon Sterck.

Elizabeth Wathuti is een mondiale pleitbezorgster voor lokale klimaatoplossingen. De 27-jarige Keniaanse is een van de gezichten van de mondiale beweging van klimaatjongeren. Milieubescherming en mensenrechten zijn met elkaar verbonden, zegt ze. ‘Transitie moet het leven van mensen beter maken.’

Op vraag van de FRDO voerden onderzoekers van de UCLouvain een studie uit over jongeren, communicatie en klimaat. De Nederlandse vertaling van deze studie is nu beschikbaar op onze website.

Boeren, Burgers, Bijen, Bodem, Biodiversiteit, … zijn sleutels voor een leefbare toekomst. Samen uiteraard met de onvermijdelijke Ban op de ontginning en het gebruik van fossiele grondstoffen. Grondstoffen die in de grond horen en niet in de lucht, ons lijf en in het water.

Klimaatactivisten, klimaatjongeren en veel milieuorganisaties zijn niet te spreken over de toespraak van de Belgische eerste minister Alexander De Croo op de klimaatconferentie in Egypte (COP27). De jonge klimaatactivist Benjamin Van Bunderen Robberechts van “Justice for Rosa” zei dat de premier “vijf minuten verkwist heeft”, Zanna Vanrenthergem van de Klimaatcoalitie noemde het “vijf minuten, nul inhoud” en Greenpeace vond de toespraak “leeg en teleurstellend”.

Benjamin Van Bunderen Robberechts is op de Klimaattop in Sharm-el-Sheikh. Hij verloor zijn vriendin Rosa tijdens de overstromingen in Wallonië in 2021. Hij kon dit verhaal al vertellen aan Runa Khan uit Pakistan, een land dat ongelooflijk hard getroffen is door overstromingen. Runa heeft veel bewondering voor Ben die in zijn verlies de kracht vindt om zich te verzetten tegen de klimaatcrisis. “In die strijd hebben we meer jongeren zoals hij nodig,” zegt Runa Khan. Met welke ideeën is Ben naar Sharm-el-Sheikh vertrokken?

Eerste minister Alexander De Croo (Open Vld) heeft na zijn speech op de klimaatconferentie in Sharm-el-Sheikh de woede van de klimaatjongeren op de hals gehaald. “Het is net de klimaatagenda van “minder, minder, minder” die uit de ‘jaren stillekes’ komt”, dient de premier hen in een brief nu van repliek.

Klimaatactivisten en klimaatjongeren zijn niet te spreken over de toespraak van premier Alexander De Croo op de klimaatconferentie. De jonge klimaatactivist Benjamin Van Bunderen Robberechts van "Justice for Rosa" zei dat de premier "vijf minuten verkwist heeft". Zanna Vanrentherghem van de Klimaatcoalitie zit op dezelfde lijn: "Vijf minuten, nul inhoud." Greenpeace vindt de toespraak dan weer "leeg en teleurstellend".

De klimaatmars op zondag 23 oktober belooft groot te worden. Dit jaar staat de mars in teken van het recht op voedsel en de energiecrisis, want de klimaatbeweging eist een transitie die ecologisch én klimaatrechtvaardig is. En wel nu. Wij spraken met Simon Sterck (17), lid van de Vlaamse Jeugdraad als VN-jongerenvertegenwoordiger Duurzame Ontwikkeling en actief bij Youth for Climate.

Meer dan 40.000 jongeren staan vrijdag 21 oktober op voor klimaatrechtvaardigheid. Op school of in de jeugdbeweging, ze richten zich tot de hele bevolking om aanstaande zondag mee te lopen in de grootste klimaatmars ooit. De klimaatcrisis baart de jeugd zorgen, want het gaat over hun toekomst. DeWereldMorgen sprak met Maria en Gitte, voorzitters van de leerlingenraad van het Sint-Jozefcollege in Aarschot. Zij komen vandaag met 850 (!) leerlingen op straat in Aarschot.

Wereldwijd beïnvloedt klimaatverandering het mentale welzijn. Vooral jongeren hebben last van klimaatangst, maar die angst is niet universeel.” Yara Van Heugten, studente journalistiek, contacteerde onlangs de Grootouders met de vraag of ze enkele leden van Grootouders voor het Klimaat kon interviewen in het kader van een essay dat ze schreef over klimaatangst. Dat essay bleek nadien een knap werkstuk te zijn geworden. Hoe zit dat met die klimaatangst bij onze jongeren? Lees Yara’s bijdrage.

Hoe voelen jongeren zich over de klimaatopwarming? Om op die vraag te kunnen antwoorden organiseerde MO* een gesprek tussen jongeren vanuit de hele wereld en vroeg het hen zelf. ‘Wij, jongeren en kinderen, worden steeds buiten de klimaat- en milieudiscussie gelaten’, zegt de Colombiaanse Valentina (17) ‘maar het zijn wel wij die in die toekomst zullen moeten leven.’

De klimaatjongeren van nu vragen zich af hoe het zit na vijf jaar Toekomstverbond. Wat is er gerealiseerd en zijn ze daar tevreden over? Met die zeer terechte vragen nodigden Friday for Future, Climaxi en de Antwerpse Peperfabriek de betrokken burgerbewegingen uit om een stand van zaken te brengen rond dat ingewikkelde Oosterweeldossier.

Uit onderzoek blijkt dat jongeren heel begaan zijn met het klimaat, maar niet altijd een goede kennis van de klimaatproblematiek hebben.

Jonge activisten geven wereldwijd met nieuwe ideeën een impuls aan de milieubeweging. Alleen: gevestigde organisaties zitten daar niet altijd op te wachten. Terwijl jongeren net bruggenbouwers kunnen zijn, vinden twee jonge ecofeministes. 'Jongeren in pakweg Colombia, Zuid-Afrika en Zwitserland vinden het heel normaal om projecten op te zetten met elkaar.'

De internationale klimaattop in Glasgow is op zijn einde gelopen. Vlaamse Klimaatbewegingen: Greenpeace, Oxfam, Climaxi en WWF geven hun reactie. De organisaties erkennen dat het akkoord positieve punten bevat en een belangrijk signaal geeft, maar ook dat het verre van perfect is, de 1,5°C-doelstelling aan een zijden draadje hangt en belangrijke zaken weer op de lange baan geschoven worden. Wel klinkt de roep om een betere, klimaatrechtvaardige wereld steeds luider, en de rol die jongeren, inheemse leiders en activisten hierin spelen, wordt duidelijker.

Exclusief: Greta Thunberg is een van de jongeren die een rechtszaak aanspannen om de klimaatcrisis uit te roepen tot wereldwijde noodsituatie van niveau 3

Greta Thunbergs engagement voor het klimaat komt niet zomaar uit de lucht vallen. Ze steunt op een lange traditie van jeugdig engagement dat al een halve eeuw is ingebakken in de Zweedse cultuur, zeggen historici Björn Lundberg en David Larsson Heidenblad van de universiteit van Lund.

Een nooit gezien Europees plan, “Fit for 55”, moet de uitstoot van broeikasgassen écht terugdringen. Het begin van een krachtig klimaatbeleid én van een sociaal klimaatbeleid, stelt MO*journalist John Vandaele vast. En voor het eerst komen er nu ook structurele inkomsten voor zo’n sociaal klimaatbeleid: een klimaatbonus van zo’n 160 euro per Belgisch gezin. ‘Zonder die klimaatmarsen van de jongeren hadden we de European Green Deal er nooit op enkele maanden door gekregen.’

Klimaatspijbelaars, activisten en wetenschappers hebben hun angst voor de klimaatcrisis heel duidelijk gemaakt met borden, acties, optochten en vele rapporten. Zal een verstoord klimaat onze hele levenswijze en de toekomst van de jongeren overhoop gooien? Hebben de corona- en de klimaatcrisis een verwante oorzaak? Kunnen beide crisissen samen worden bestreden? Dit ABC van het klimaat wil daarop duidelijke antwoorden geven. En hoop. Mensen zijn vindingrijk en ze werken graag samen. Burgers, bedrijven en een sturende overheid kunnen de totale klimaatontsporing voorkomen en zorgen voor een beter leven voor iedereen.

Jongeren kampen steeds vaker met gevoelens van angst en moedeloosheid over de toestand van ons klimaat. Experts waarschuwen voor de gevolgen daarvan voor de maatschappij. ‘Leiders moeten dringend werk maken van de uitrol van een pad dat naar een gelukkige en gezonde toekomst leidt.’

Ze doen dat samen met meer dan 80 andere organisaties onder de naam "Klimaatcoalitie". "De overstromingen van de afgelopen weken hebben opnieuw aangetoond dat er in het verleden te weinig ambitie was om de klimaatverandering aan te pakken."

De Fridays for Future-klimaatbetogingen zijn terug sinds de laatste vrijdag van september. MO* sprak met vier klimaatactivisten van over de hele wereld, die niet vechten voor een betere toekomst maar voor een leefbaar heden.