Réseau Transition be

Duitse onderzoekers becijferden met hoeveel bosbranden Europa in de toekomst te maken kan krijgen – en wat het effect is van een verhoogde weerbaarheid.

Un violent feu de forêt a fait au moins 36 blessés depuis jeudi, dans la cité balnéaire croate d'Omis, sur la côte adriatique. Environ un millier de personnes ont été évacuées.

Hitte en droogte verhogen het risico op bosbranden, maar zijn niet de enige factoren die bepalen hoe kwetsbaar een bos is.

Vandaag, 30 juli, is Earth Overshoot Day: de mensheid heeft al alle ecologische hulpbronnen en ecosysteemdiensten opgebruikt die de aarde in één jaar tijd duurzaam kan leveren. De uitputting is zichtbaar in de vorm van verdere ontbossing, bodemerosie, verlies aan biodiversiteit en ophoping van CO₂2, zegt het Wereldnatuurfonds.

Jean-Pascal van Ypersele, misschien wel de meest vooraanstaande klimaatwetenschapper van ons land, laakt het volgens hem ontoereikende klimaatbeleid. Dat heeft er mee toe geleid dat er in België deze zomer al 2.000 hittedoden vielen, zegt hij. "Politici kunnen niet zeggen dat ze niet wisten wat hen te doen stond."

Frankrijk en Spanje zijn niet alleen aangewezen op zichzelf om de enorme bosbranden op hun grondgebied te bestrijden. Ze kunnen ook rekenen op blusmaterieel en brandweerlui uit andere Europese lidstaten. De Europese Unie werkt ook aan een eigen vloot met blusvliegtuigen, maar dat zal wellicht niet volstaan om het stijgende aantal bosbranden het hoofd te bieden. Daarom zet de Europese Commissie sinds dit jaar meer in op preventie: "De beste brand is de brand die niet ontstaat."

Een enorme natuurbrand zoals die rond Bordeaux hebben we in België nog nooit gehad, en zo'n brand zal zich normaal gezien ook niet snel voordoen. Dat komt doordat de weersomstandigheden bij ons gunstiger zijn en onze natuurgebieden minder groot zijn. Ons land heeft zich de voorbije jaren ook beter voorbereid, maar zeg nooit nooit, waarschuwen bosbrandexperts.

De natuurbranden in Frankrijk worden aangevuurd door een fenomeen dat in Europa vrij nieuw is: de pyrocumulonimbus. Dat is een onweerswolk die zich vormt door de hitte van een enorme bosbrand. Zo'n pyrocumulonimbus kan vuurgensters in het rond slingeren en zelfs tot bliksem leiden, en dat maakt hevige natuurbranden nog moeilijker te bestrijden.

Na twintig jaar komt een einde aan het moratorium op soja uit het Amazonegebied, onder druk door wetgeving, de politiek en juridische stappen van de Braziliaanse agro-industrie. Daarmee dreigt jarenlange vooruitgang in de strijd tegen ontbossing tenietgedaan te worden, stelt een artikel in Science, en dat kan leiden tot ten minste 1,4 miljoen hectare extra ontbossing.

De bosbranden die vandaag Europa teisteren, zijn een gevolg van de klimaatverandering waarvoor wetenschappers al decennialang waarschuwen. Dat zegt hoogleraar duurzaamheid Hans Bruyninckx. Ondanks de grote impact van de klimaatverandering op onze gezondheid, blijft een serieus politiek antwoord volgens hem achter. "Wij worden al lang weggezet als klimaatalarmisten, maar helaas zijn de wetten van de fysica wat ze zijn."

"Vooral de oudste bostypes hebben eerder honderden dan tientallen jaren nodig om te herstellen." Dat zegt bosbeleidsexpert Pieter Van de Sype over de natuurbrand die sinds zondag woedt in Fontainebleau, nabij Parijs. Het door Unesco-erkende bos van liefst 25.000 hectare groot - of zo'n 36.000 voetbalvelden - staat bekend om zijn uitzonderlijke biodiversiteit.

Terwijl het zuiden van Europa nog meer dan normaal geteisterd wordt door bosbranden, krijgen de Verenigde Staten een hittegolf over zich heen. Met het weerfenomeen El Niño heeft dat weinig te maken. We voelen vooral de gevolgen van de klimaatverandering.

De bosbranden die momenteel in Catalonië woeden, worden aangewakkerd door de tramuntana. Dat is een harde, droge noorderwind die vanuit de bergen aan komt waaien en voortdurend van richting kan veranderen. Zo'n brand bestrijden, is geen eenvoudige opdracht.

Dans la foulée de l'encyclique du pape Léon consacrée à la question, Laetitia Pouliquen et Étienne de Rocquigny lancent deux parcours pour aider les décideurs face aux rapides bouleversements technologiques. "Entre les accélérationnistes, idéologues purs et durs qui affirment que le salut viendra par la Tech, et les collapsologues qui assènent que l'on court à la catastrophe, nous pensons qu'il est possible d'utiliser l'IA de manière éthique et appropriée."

Hoopvol nieuws uit de natuur: mangrovebossen, jarenlang gezien als een van de meest bedreigde kustecosystemen, vertonen wereldwijd tekenen van herstel. Onderzoek toont aan dat hun totale oppervlakte niet langer afneemt, maar weer toeneemt.

Door de klimaatverandering, en met name bosbranden en overstromingen, zijn er steeds meer gebieden in Europa waar het zo goed als onmogelijk wordt om een verzekering af te sluiten. Het toont aan hoe verzekeringen – het mechanisme waarmee moderne samenlevingen uiteenlopende risico's afdekken – structureel tekortschieten in het nieuwe klimaattijdperk, schrijft Clotilde Cerdan Amiard van de IE University in het Spaanse Segovia.

Waar Roemenië vanouds een bosrijk land was, staan de (oer)bossen en de natuur er vandaag onder grote druk van vaak illegale houtkap, economie en toerisme. De verantwoordelijkheid van meubelbedrijven is daarbij verpletterend. Maar Europese regelgeving volgt te traag en is te weinig doeltreffend.

De bosbranden in 2025 zijn bij de meest verwoestende uit de recente geschiedenis, ook al ging er minder oppervlakte verloren dan gemiddeld. Toch worden natuurbranden steeds extremer en de schade groter, ook op het vlak van mensenlevens, stelt een analyse in Nature.

Op 29 april publiceerden de Copernicus Climate Change Service (C3S) en de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) hun jaarlijkse rapport “European State of the Climate 2025”. Deze gedetailleerde analyse van het Europese klimaat omvat een brede waaier aan klimaatvariabelen, van de jaarlijkse temperatuur, hitte- en koudestress tot zonneschijnduur en bewolking, van bosbranden tot gletsjers en nog veel meer.

Europa zal niet ontkomen aan de ernstige gevolgen van de klimaatverandering: ongekende hittegolven, verwoestende bosbranden en een voortdurende afname van de biodiversiteit worden het nieuwe normaal op het continent. Dat is de conclusie van de Europese Staat van het Klimaat 2025.