Jean-Baptiste Fressoz

De oceaan die eilanden zoals de Seychellen al eeuwenlang definieert, warmt deze zomer op als nooit tevoren. “Dit is geen op zichzelf staand feit. Het is één oceaan, één atmosfeer, één planeet - en die staat in brand”, schrijft James Alix Michel (81), voormalig president van de Seychellen.

Kunnen we ervoor zorgen dat de oceaan meer koolstof opneemt dan nu al het geval is? Nieuwe technologie lijkt dat te beloven, maar onderzoekers roepen toch op tot voorzichtigheid.

De Amerikaanse regering trekt de stekker uit belangrijk oceaanonderzoek. Al deze maand worden de eerste meetboeien van het Ocean Observatories Initiative verwijderd. Onderzoekers van over de hele wereld hangen ervan af, maar ook het Amerikaanse leger heeft die informatie nodig. "Dit is jezelf in de voet schieten. En niet met een pistool, maar met een bazooka", waarschuwt een Belgische onderzoeker.

De AMOC, een belangrijke oceaanstroom die onder andere warmte naar Europa brengt, dreigt al tegen 2100 nog maar half zo krachtig te zijn. Daarmee kan het wereldwijde klimaat sneller dan verwacht ontwricht raken. In dat geval zou het bij ons zon 7 graden kouder worden. De enige manier om dat te vermijden, is de uitstoot van broeikasgassen zo snel mogelijk terugdringen, waarschuwt klimatoloog Amaury Laridon.

Fytoplankton, de basis van zowat alle leven in de oceaan, bevat steeds minder eiwit en meer vetten en koolhydraten. Dat komt door de opwarming van het zeewater.

De wereld heeft zichzelf tot doel gesteld om veel grotere stukken van de oceanen te beschermen tegen overbevissing en andere bedreigingen. Dat is veelbelovend, maar alleen als lokale gemeenschappen erbij betrokken worden, zeggen lokale vissers en experten.

"Ik kijk ernaar met groot optimisme, maar ook met een zekere voorzichtigheid." Dat zegt Jan Mees van het Vlaams Instituut voor de Zee over het internationale Oceaanverdrag, dat vandaag officieel in werking treedt. Het betekent onder meer dat er een duidelijk kader komt om grote zeereservaten te gaan afbakenen. Van de Sargassozee tot de Emperor Seamounts: waar zou de oceaan bijzondere bescherming kunnen krijgen en waarom?

Marokko heeft als 60e land het VN-Oceaanverdrag geratificeerd. Dat is bekend geraakt tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York. Nummer 60 betekent een mijlpaal, want nu treedt het Oceaanverdrag automatisch in werking. Er komt voortaan regelmatig een VN-oceaantop, er zullen zeereservaten worden aangewezen en er wordt een internationaal secretariaat gekozen, waarvoor België 1 van de kandidaten is.

Tijdens de mariene hittegolven van 2023 heeft de wereldoceaan zo'n 10 procent minder CO2 opgenomen - bijna een miljard ton - dan normaal gezien te verwachten was, bijna de helft van de jaarlijkse uitstoot van de hele Europese Unie. Het is geen goed nieuws in tijden van een opwarmende planeet en opwarmend zeewater, maar er is een lichtpuntje: de daling is kleiner dan gevreesd, zo blijkt uit een nieuwe internationale studie waaraan ook het Vlaams Instituut voor de Zee (VLIZ) meewerkte.

Het zeewater rond Antarctica werd het afgelopen decennium steeds zouter, blijkt uit een nieuwe studie. Hoe dat kan, kunnen de onderzoekers nog niet verklaren. Wat betekent dit voor het klimaatprobleem?