Jean Jouzel

De bosbranden in 2025 zijn bij de meest verwoestende uit de recente geschiedenis, ook al ging er minder oppervlakte verloren dan gemiddeld. Toch worden natuurbranden steeds extremer en de schade groter, ook op het vlak van mensenlevens, stelt een analyse in Nature.

Conflict en geweld hebben vorig jaar een recordaantal van 32,3 miljoen mensen in hun eigen land op de vlucht gejaagd. Het is een stijging met 60 procent, en voor het eerst is het aantal ontheemdingen door rampen overtroffen.

Vandaag blaast de Britse televisiepresentator Sir David Attenborough 100 kaarsjes uit. Hij vond bijna eigenhandig het televisiegenre van de natuurdocumentaire uit. Maar zijn invloed beperkt zich niet tot tv. Attenborough is meer dan een presentator: hij is een wereldwijde beroemdheid. Een poging om de man te vatten in zijn 5 meest bepalende rollen.

Jan Rotmans strijdt al decennia voor positieve maatschappelijke verandering: als klimaatexpert, hoogleraar transitiekunde, mede-oprichter van Urgenda en sinds kort ook als ondernemer. Hij voorspelt: ‘Alles wat we niet mét de natuur doen, gaat mislukken.’

De wolf kan een heleboel belangrijke functies vervullen in een gezond ecosysteem. Hij helpt de wildpopulaties beheren, ziektes bestrijden, bossen herstellen en bezorgt aaseters voedsel. Al is het nog niet altijd duidelijk op welke schaal dat ook voor ons land geldt. Maar misschien hoeft de wolf ook helemaal geen nut te hebben?

In het Oegandese natuurpark Kidepo Valley zijn 4 zuidelijke witte neushoorns aangekomen. Zo willen Oegandese natuurbeheerders de neushoornpopulatie herstellen die er ooit leefde. Uiteindelijk moeten er 8 kolossen komen, veilig in een afgeschermd deel van het park.

Als er niets wordt ondernomen tegen de klimaatcrisis, zal dat ook onze veiligheid in het gedrang brengen. De Europese begroting voor de komende vijf jaar zet het klimaat dus best centraal, vindt Caroline Herman, VN-Jongerenvertegenwoordiger voor Klimaat bij de Vlaamse Jeugdraad.

Als alles goed gaat, dan lopen er binnenkort opnieuw wilde tijgers rond in Kazachstan. Vroeger leefde de Kaspische tijger daar, maar die is er zowat 70 jaar geleden uitgestorven. Het land wil nu wilde tijgers herintroduceren aan het Balkasjmeer in het zuidoosten. VRT NWS kon erover spreken met Stuart Chapman, hoofd van het internationale tijgerprogramma van het Wereldnatuurfonds WWF.

Elke dollar die de wereld investeert in de bescherming van de natuur staat tegenover 30 dollar die bijdragen aan de vernietiging ervan. ‘Een schrijnend onevenwicht’, stelt een nieuw rapport van het Milieuprogramma van de Verenigde Naties (UNEP).

De energietransitie dendert in alle hevigheid door. Dat vraagt om duizenden kilometers aan nieuwe kabels, extra leidingen en grotere hoogspanningsstations. Het is een opgave die steeds harder schuurt met de natuur en onze leefomgeving. De adviseurs en ingenieurs van WSP helpen om deze ingewikkelde puzzel van techniek, ecologie en omgeving op de juiste manier te leggen.

In dit interview met Tine Hens, historicus en klimaatjournalist, vertelt ze ons over haar nieuwe boek en tentoonstelling 'Archief van Mogelijk Verlies'. In dit werk archiveert ze planten, dieren en natuurfenomenen die we dreigen te verliezen door menselijke activiteiten en klimaatverandering.

Robin Verachtert is beleidsmedewerker Water bij Natuurpunt. Hij schrijft deze opinie in naam van de Watercoalitie, een samenwerkingsverband van Bond Beter Leefmilieu, BOS+, Breekijzer, Coördinatie Zenne, Dokano, GoodPlanet, Join For Water, Limburgse Milieukoepel, Natuurpunt, Natuur.koepel, Valk, Velt, Waterland en West-Vlaamse Milieufederatie.

Spitsbergen, waar ijsbergen en stilte de overhand hebben, wordt steeds vaker overspoeld door toeristen. Noorwegen probeert het tij te keren: strikte regels beschermen niet alleen de natuur, maar versterken ook de controle over het eiland. Maar kun je de wildernis wild laten, als je er tegelijk voet aan wal wil houden?

Na een eeuw afwezigheid sluipt de wolf opnieuw door onze landschappen. In bossen en weilanden wordt zijn terugkeer toegejuicht, op boerderijen en in parlementen groeit de weerstand. Van Yellowstone tot Limburg is de wolf uitgegroeid tot meer dan een roofdier: hij is een breekpunt in het debat over natuur, macht en samenleven.

Om de opwarming van de aarde af te remmen zullen we actief CO2 uit de atmosfeer moeten halen, naast de inspanningen die we al leveren om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Een nieuwe studie onder leiding van de Universiteit van Cambridge toont dat de combinatie van goedkope, op natuur gebaseerde oplossingen en duurdere technologie de beste kansen biedt.

In Oost-Vlaanderen zijn er dit jaar al 6.000 meldingen van de Aziatische hoornaar geweest. Dat is 6 keer meer dan vorig jaar én reden voor de provincie Oost-Vlaanderen om de bestrijding ervan voort te zetten. Volgens sommige natuurorganisaties heeft de bestrijding nochtans weinig zin. Het Oost-Vlaamse provinciebestuur vindt de bestrijding wel nog zinvol, al is het maar om verder in te zetten op het verminderen van de schade.

Hoe gebruiken we het beschikbare land in onze eigen regio, en welke impact heeft dat elders? Die vraag is van cruciaal belang voor onze voedselvoorziening, armoedebestrijding, natuurbehoud en de strijd tegen klimaatverandering. Maar helaas bestaan er veel misverstanden over landgebruik.

Bamboe kent heel wat toepassingen, en binnenkort komt plastic daar mogelijk ook bij. Een nieuwe kunststof op basis van bamboevezels scoort beter dan gewoon plastic qua sterkte en thermische stabiliteit, en is op de koop toe afbreekbaar op amper 50 dagen tijd.

Er woedt een enorme natuurbrand in een van de grootste nationale parken van Afrika. Al meer dan een derde van nationaal park Etosha, in Namibië, is in vlammen opgegaan. Intussen zijn meer dan 500 militairen ingezet om de brand te blussen. "De brand vormt een aanzienlijke bedreiging voor de biodiversiteit en de dieren", meldt Lucia Witbooi, vicepresident van Namibië.

Het Belgisch deel van de Noordzee is bijna 3500 km² groot en herbergt 2100 soorten planten en dieren. Toch gaat het er niet goed met de biodiversiteit: monitoring toont dat ze achteruitgaat. Daar komt bij dat de Noordzee een toplocatie is voor offshore windenergie. ‘Het goede nieuws is dat we die windparken natuurinclusief kunnen bouwen’, onderstreept Sarah Vanden Eede, Ocean Policy Officer bij WWF.

Latijns-Amerika heeft er een aaneengeschakeld natuurgebied ter grootte van vier keer Nederland bij. Monte Carmelo ligt verspreid over Bolivia, Brazilië en Paraguay en telt 12 miljoen hectare aan waardevol ecosysteem. De oprichting kwam er na nauwe samenwerking tussen natuurorganisaties en lokale gemeenschappen.

Er is dit jaar al 407.000 hectare Europese natuur afgebrand door natuurbranden. Dat is bijna dubbel zoveel als gemiddeld in deze periode van het jaar. Die branden veroorzaakten evenveel CO2 als de jaarlijkse uitstoot van Estland.

Terwijl natuurrampen toenemen in aantal en omvang, kiezen media en politiek ervoor om weg te kijken.

Rampen hebben in het voorbije decennium 264,8 miljoen mensen op de vlucht gedwongen in 210 landen en gebieden. Stormen en overstromingen zijn veruit de belangrijkste oorzaak, goed voor 89% van de gedwongen verplaatsingen.

Elke euro die wordt geïnvesteerd in natuurherstel, levert op de langere termijn een veelvoud in euro's aan baten op. Dat blijkt uit een nieuwe becijfering door de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO) en de universiteit van Luik, op vraag van Natuurpunt en het Wereldnatuurfonds. Voor een concrete studie over het Kastanjebos in Herent komen ze zelfs uit op 51 euro aan baten voor elke geïnvesteerde euro, over een periode van 100 jaar. Minstens even belangrijk is de terugverdientijd, die er op 7 jaar ligt.

De hoeveelheid CO2 in de atmosfeer is het afgelopen jaar fors toegenomen en dat komt niet (alleen) doordat er meer CO2 is uitgestoten. Het lijkt er sterk op dat de opname van CO2 door oceanen en met name bossen afneemt. Dat is zeer zorgwekkend, stellen wetenschappers.

Na een succesvolle Klimaatzaak waarin de rechtbank oordeelde dat België haar uitstoot aanzienlijk moet verlagen is het tijd voor een nieuw hoofdstuk in de klimaatrechtspraak: hoe gaan we ons aan de gevolgen van de klimaatverandering aanpassen? In Brussel ging vorige week de eerste Belgische klimaatadaptatierechtszaak van start. Doctoraatsstudente milieurecht Matilde Meertens legt uit waarover dit gaat.

Bedrijven die kleine plastic korrels produceren of vervoeren, zullen extra maatregelen moeten aannemen om hun (onbedoelde) vervuiling zoveel mogelijk te verminderen. Dat heeft het Europees Parlement samen met de lidstaten beslist. De nieuwe maatregelen houden rekening met zowel het belang van de industrie als dat van het milieu.

Een van ‘s werelds grootste herverzekeraars berekende dat natuurrampen in 2024 wereldwijd voor 310 miljard schade hebben aangericht. Daarmee komt 2024 in het lijstje van jaren waarin natuurrampen de grootste schade veroorzaakten. Op het moment dat deze jaarcijfers gepubliceerd werden, bestreden brandweerkorpsen in Los Angeles met man en macht branden die grote gebieden rondom de metropool in de as legden. De ontembaarheid van het vuur werd veroorzaakt door de combinatie van een maandenlange droogte en sterke seizoenswinden. De klimaatverandering doet economische en sociale risico’s stijgen. En de modellen die verzekeringsmaatschappijen gebruiken om die risico’s vooraf in te schatten, blijken niet opgewassen tegen de onvoorspelbaarheid van de effecten van de klimaatcrisis. Een Amerikaanse krant vatte de situatie onverbloemd samen als: “De wereld wordt onverzekerbaar.”

Een lang applaus en veel tevreden gezichten: op de VN-top over natuurbescherming en biodiversiteit in Rome is in de verlengingen een akkoord uit de bus gekomen over de financiering van de doelstellingen voor 2030, én over de opvolging. "Een echt succes", zegt de Belgische delegatieleider Ines Verleye aan VRT NWS. Ook het wereldnatuurfonds WWF is tevreden, maar zegt dat er nog heel wat werk op de plank ligt.

Natuurherstel van land dat wordt gebruikt voor voedsel- of houtproductie: het klinkt mooi, maar toch kan het kwalijke gevolgen hebben. ‘Wat verder weg gebeurt, blijft vaak buiten beeld.’

De volgende 20 jaar zal het aantal natuurbranden ook in België stijgen, maar ons land is niet klaar voor die uitdaging. Daarvoor waarschuwt het Belgische Klimaatrisicocentrum CERAC. Er zijn dringend investeringen nodig in brandbestrijding, waarschuwingssystemen en wetenschappelijk onderzoek.

Kurk toont ons hoe we opnieuw op een duurzame manier met het bos kunnen leven, met minder bosbranden en meer natuur.

De klimaatverandering draagt wereldwijd bij tot een toename van natuurbranden. Dat blijkt uit een nieuw internationaal onderzoek waaraan de VUB deelnam. Dat klinkt logisch, maar dat is het niet per se, omdat door menselijke activiteiten heel wat bosgebied versnipperd raakt, waardoor natuurbranden zich minder makkelijk verspreiden. De Afrikaanse savanne is zo'n gebied met een dubbele impact.

In de jaren na een zware storm, overstroming of aardverschuiving neemt partnergeweld tegen vrouwen toe. Dat blijkt uit onderzoek van University College London in 156 landen.

Gemonitorde populaties van wilde dieren zijn gemiddeld met 73 procent gekrompen tussen 1970 en 2020. In Latijns-Amerika en het Caraïbisch gebied ging het zelfs om 95 procent, meldt het Wereldnatuurfonds WWF: "Verschillende indicatoren tonen dat de natuur verdwijnt met een alarmerende snelheid". Ook voor de mens blijft dat niet zonder gevolgen, waarschuwt het WWF.

De aantallen zoogdieren, vogels, amfibieën, reptielen en vissen in het wild zijn sinds 1970 gemiddeld met 73% afgenomen. Dat is te lezen in het nieuwste Living Planet Report van het Wereld Natuur Fonds (WWF).

Bos, grasland, andere natuur of gewone tuinen: allemaal slaan ze ongeveer evenveel koolstof op in de bodem. Enkel akkers slaan per hectare minder koolstof op. Dat blijkt uit een groot bodemonderzoek in Vlaanderen. Voor het eerst is zo'n onderzoek op zo'n grote schaal gevoerd, tot een diepte van 1 meter. "Fantastisch dat dit gebeurt, dit is cruciaal", benadrukt bioloog Ivan Janssens van UAntwerpen het belang ervan voor ons klimaatbeleid.

In 2027 treedt een nieuw Europees CO2-rechten veilingsysteem in werking: ETS-2. Brandstofleveranciers gaan dan een heffing betalen voor de CO2 van hun product. Dat betekent een flinke extra inkomstenbron voor de overheid, die gebruikt zou moeten worden voor de verduurzaming van de mobiliteit. Maar elk plan om dat te doen, ontbreekt, waarschuwen de autobranche en Natuur & Milieu.

De insectentelling van Natuurpunt deze zomer levert ‘verontrustende’ resultaten op: bij heel wat insectensoorten is een sterke achteruitgang vast te stellen. Vooral hommels, vlinders en zweefvliegen bleven deze zomer weg.