Jean-Marc Jancovici

Natuurbranden zijn zo oud als de natuur zelf. Maar de zomer van 2026 was anders. We nemen je mee langs de plekken waar groen en bruin in zwart veranderden. Plekken die veel tijd nodig zullen hebben om te herstellen. En die ons een belangrijke les leren over de toekomst.

Na een zomer met duizenden hittedoden en zware natuurbranden roept de Klimaatcoalitie op om te betogen tijdens de Klimaatmars op zondag 11 oktober in Brussel. Ze willen dat de Belgische begroting wordt ingezet voor de strijd tegen de klimaatcrisis, om mensen in België en wereldwijd te beschermen. Duizenden mensen uit het hele land worden verwacht.

Des malades du cancer manifestent contre les pesticides le 3 octobre, en politisant leur condition. Une démarche qui trouve son inspiration dans les méthodes d’Act Up et l’activisme antivalidiste.

Extreme hittegolven laten er geen twijfel meer over bestaan: de opwarming van de aarde is een acute bedreiging. Toch blijft het officiële klimaatbeleid zich richten op symptoombestrijding, doekjes voor het bloeden. Zolang de fossiele kraan wijd open staat, is adaptatie een illusie. Een urgente boodschap van verzet door Aviel Verbruggen.

De heetste zomer ooit, en een zomer vol natuurbranden was het. Ook de Hoge Venen bleven niet gespaard. Op 14 augustus brak daar de grootste natuurbrand uit die ons land sinds 1911 heeft gekend. Al meer dan 3000 hectare ging in vlammen op. Hoewel het vuur grotendeels onder controle is, zijn er ook vandaag nog heropflakkeringen.

Ook ons land is kwetsbaar voor natuurbranden, zo bewees de brand in de Hoge Venen vorige maand. Door de klimaatverstoring stijgt het risico op zulke branden. VRT NWS zoekt uit hoe we ons daartegen kunnen wapenen, en welke maatregelen de politiek wil doorvoeren: "We hebben iets nodig als de Hoge Gezondheidsraad, maar dan voor natuurbranden."

De afgelopen weken werden Vlaanderen en grote delen van West-Europa getroffen door een langdurige periode van warmte en droogte, met ingrijpende gevolgen voor mens en natuur. Lage waterstanden, mislukte oogsten, hittestress, oversterfte en natuurbranden maakten duidelijk dat mooi zomerweer ook een keerzijde heeft. Hydroloog Patrick Willems en doctoraatsonderzoeker Laurens Breugelmans van de KU Leuven trekken vijf lessen voor de toekomst.

Duitse onderzoekers becijferden met hoeveel bosbranden Europa in de toekomst te maken kan krijgen – en wat het effect is van een verhoogde weerbaarheid.

Als politici zoals De Wever, Theo Francken en Jean-Louis Bouchez na ruim tweeduizend doden en ongeziene natuurbranden blijven ontkennen dat een snelle CO₂-reductie noodzakelijk is, is dat geen kwestie van onwetendheid. Ze dienen daarmee de belangen van de wapenindustrie en energiesector.

Tussen de zwartgeblakerde vlaktes van de Hoge Venen zijn op verschillende plaatsen kleine zones grotendeels gespaard gebleven door de brand. Dat konden natuurbeheerders vaststellen nu de situatie op het terrein onder controle is. De 'eilandjes van biodiversiteit' zijn belangrijk voor het herstel in de komende jaren, zegt bosecoloog Kris Verheyen.

De oceaan die eilanden zoals de Seychellen al eeuwenlang definieert, warmt deze zomer op als nooit tevoren. “Dit is geen op zichzelf staand feit. Het is één oceaan, één atmosfeer, één planeet - en die staat in brand”, schrijft James Alix Michel (81), voormalig president van de Seychellen.

Hitte en droogte verhogen het risico op bosbranden, maar zijn niet de enige factoren die bepalen hoe kwetsbaar een bos is.

Het is tragisch hoe de politiek brandjes blijft blussen, maar doortastende plannen uitblijven, schrijft MO*columnist Jonas Van der Slycken. ‘In plaats van te besparen dienen we volop te investeren in een klimaatrobuuste samenleving.’

Het is tragisch hoe de politiek brandjes blijft blussen, maar doortastende plannen uitblijven, schrijft MO*columnist Jonas Van der Slycken. ‘In plaats van te besparen dienen we volop te investeren in een klimaatrobuuste samenleving.’

In België zijn dit jaar al 117 natuurbranden geteld, al 2 meer dan in heel 2025. Vooral de provincie Limburg wordt zwaar getroffen. Dat blijkt uit cijfers van de UGent: "De impact van klimaatverandering beperkt zich niet tot de landen rond de Middellandse Zee. Ook in België stijgt het risico", waarschuwen de onderzoekers.

Een enorme natuurbrand zoals die rond Bordeaux hebben we in België nog nooit gehad, en zo'n brand zal zich normaal gezien ook niet snel voordoen. Dat komt doordat de weersomstandigheden bij ons gunstiger zijn en onze natuurgebieden minder groot zijn. Ons land heeft zich de voorbije jaren ook beter voorbereid, maar zeg nooit nooit, waarschuwen bosbrandexperts.

Frankrijk en Spanje zijn niet alleen aangewezen op zichzelf om de enorme bosbranden op hun grondgebied te bestrijden. Ze kunnen ook rekenen op blusmaterieel en brandweerlui uit andere Europese lidstaten. De Europese Unie werkt ook aan een eigen vloot met blusvliegtuigen, maar dat zal wellicht niet volstaan om het stijgende aantal bosbranden het hoofd te bieden. Daarom zet de Europese Commissie sinds dit jaar meer in op preventie: "De beste brand is de brand die niet ontstaat."

Jean-Pascal van Ypersele, misschien wel de meest vooraanstaande klimaatwetenschapper van ons land, laakt het volgens hem ontoereikende klimaatbeleid. Dat heeft er mee toe geleid dat er in België deze zomer al 2.000 hittedoden vielen, zegt hij. "Politici kunnen niet zeggen dat ze niet wisten wat hen te doen stond."

De natuurbranden in Frankrijk worden aangevuurd door een fenomeen dat in Europa vrij nieuw is: de pyrocumulonimbus. Dat is een onweerswolk die zich vormt door de hitte van een enorme bosbrand. Zo'n pyrocumulonimbus kan vuurgensters in het rond slingeren en zelfs tot bliksem leiden, en dat maakt hevige natuurbranden nog moeilijker te bestrijden.

"Vooral de oudste bostypes hebben eerder honderden dan tientallen jaren nodig om te herstellen." Dat zegt bosbeleidsexpert Pieter Van de Sype over de natuurbrand die sinds zondag woedt in Fontainebleau, nabij Parijs. Het door Unesco-erkende bos van liefst 25.000 hectare groot - of zo'n 36.000 voetbalvelden - staat bekend om zijn uitzonderlijke biodiversiteit.