Jean-Marc Jancovici

In de oorlog in Oekraïne halen de Russen ongemeen hard uit naar de energievoorzieningen. Het doet de energietransitie in het land versnellen. Dankzij zonne- en windenergie zijn de Oekraïners minder kwetsbaar voor vernieling of sabotage - en dat geldt ook natuurlijk voor West-Europa.

De toestand in Soedan, dat zijn derde jaar bloedige oorlog ingaat, verslechtert snel. Hulporganisaties slaan alarm over de ‘systematische ontmanteling van essentiële diensten waarop de bevolking vertrouwt, zoals gezondheidszorg, bescherming, voedselzekerheid en basisveiligheid.’

Wereldwijd is een miljard mensen - ongeveer 1 op de 8 - op de vlucht voor oorlog of uitzichtloosheid, of gewoon op zoek naar meer kansen op werk en een beter leven. Deze grote groep mensen wordt sinds de huidige geopolitieke spanningen geconfronteerd met ‘steeds grotere uitdagingen’, zegt de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO).

Een systeem dat is gebaseerd op oorlog, uitbuiting en ecologische ineenstorting doet de Apocalyps onvermijdelijk lijken -maar dat hoeft niet zo te zijn.

Onze energie-intensieve industrie zit tussen hamer en aambeeld. De klimaatdoelen nopen bedrijven tot gigantische investeringen, maar die komen nauwelijks van de grond. Ondertussen zetten oorlogen, energieschokken en Chinese overproductie extra druk, terwijl de plannen van de Vlaamse Klimaatsprong hoogst discutabel zijn.

De VS en Israël lanceerden een illegale en roekeloze aanval op Iran. Belgisch-Iraans activiste Nilufar Ashtari beantwoordt zeven veelgestelde vragen over de motieven van Israël, VS en Europa, over kernwapens en over de Iraanse weerstand, theocratie en democratie.

Israël ziet zijn infrastructuur en verdediging onder zware druk komen door Iraanse aanvallen. In die context duikt een ondenkbaar scenario op: escalatie richting kernwapens.

Achter de rookwolken boven Beiroet schuilt een radicale visie op een ‘Groot-Israël’. De tactieken uit Gaza worden nu ingezet om Zuid-Libanon te ontvolken, waardoor de weg vrijkomt voor een permanente bezetting en het herschikken van het Midden-Oosten.

Wanneer landen oorlog voeren of betrokken zijn bij zware mensenrechtenschendingen, rijst steeds opnieuw dezelfde vraag: moeten ze nog welkom zijn op internationale podia? Sporttoernooien, culturele festivals en andere mondiale evenementen presenteren zich graag als neutrale ontmoetingsplaatsen. Maar zodra politiek en geweld de kop opsteken, blijkt die neutraliteit vaak een illusie.

De discussie over de huidige aanval op Iran draait meestal om de vraag of de VS opnieuw gezichtsverlies zal lijden in het Midden-Oosten. Maar dat is de verkeerde vraag. We moeten kijken naar wie deze oorlog al decennia promoot en wat zij erbij te winnen hebben.

De oorlog in het Midden-Oosten doet landen over de hele wereld een versnelling hoger schakelen om minder afhankelijk van olie te worden. Landen die voluit inzetten op elektrificatie hebben een stevige voet voor, schrijft energie-expert Hussein Dia. ‘Minder olieafhankelijkheid is niet enkel klimaatbeleid, het is van vitaal belang voor energiezekerheid en nationale veiligheid.’

Sinds 2 maart wordt ook Libanon meegesleept in de Amerikaans-Israëlische oorlog tegen Iran. Niet alleen het zuiden van Libanon, ook het kosmopolitische Beiroet krijgt te maken met zware Israëlische luchtaanvallen. MO*journaliste Tine Danckaers was kort voor de oorlog uitbrak in de Libanese hoofdstad. Ze geeft tekst en uitleg bij de huidige gebeurtenissen.

Volgens analist Andrew Korybko dient de oorlog tegen Iran Trumps strategie om China te verzwakken. Een pro-Amerikaans regime in Teheran zou de VS controle geven over Iraanse energiebronnen, om deze als geopolitiek drukmiddel tegen Beijing in te zetten.

Met deze aanval op Iran nemen Trump en Netanyahu een roekeloze sprong richting escalatie. De regio balanceert op de rand van een grote oorlog die de wereldeconomie en de nucleaire veiligheid kan ondermijnen.

Trump is niet de eerste Amerikaan die met het idee van een burgeroorlog speelt. Nieuw is dat hij niet zomaar een stem is onder velen maar zetelende president. Zijn agressieve inzet van ICE kan een trigger worden. Hoe realistisch een dergelijk scenario is kan niet zomaar worden bepaald. Het kan echter niet worden uitgesloten.

We zijn nog maar een paar dagen in 2026 en de VS vallen Venezuela binnen en ontvoeren president Maduro en zijn vrouw. Terwijl Gaza, Sudan en Oekraïne branden en de EU 800 miljard voor wapens vrijmaakt, stelt deze opinie één vraag: gaan we wetteloosheid normaliseren, of organiseren we weerstand?

2025 voelde als een jaar waarin alles tegelijk verschoof: sociaal afbraakbeleid door regering-De Wever, een muilkorf voor het Vlaamse middenveld, klimaat dat door het lint gaat, oorlogstaal als norm en extreemrechts dat overal zuurstof krijgt. En toch: er was tegenwind. Veel. Een overzicht van een bangelijk jaar, en van het verzet ertegen.

De laatste tijd debatteert men over de herinvoering van de legerdienst. Lodewijk Van Dycke heeft een beter idee: de invoering van de landbouwdienst. De legerdienst is gericht op oorlog, zowel het voorkomen als het voeren ervan. De landbouwdienst is gericht op duurzame vrede, met de planeet en met elkaar.

De Vlaamse regering werkt in stilte aan een versoepeling van de regels voor wapenhandel. Vredesactie waarschuwt dat Vlaanderen zo nog dieper dreigt weg te zakken in de medeplichtigheid aan oorlogsmisdaden.

In Gaza is het milieu na 2 jaar oorlog zo vervuild en vernietigd dat landbouw amper nog mogelijk is. Akkers zijn beschadigd of vernield, de bodem en het water zijn verontreinigd met chemicaliën en zware metalen en hele ecosystemen zijn verwoest. Dat bedreigt het voortbestaan van mens en dier in Gaza, waarschuwen verschillende onderzoeksinstellingen en organisaties.

Het aantal cholerabesmettingen is wereldwijd opnieuw toegenomen in 2024, en ook dit jaar lijkt die trend zich verder te zetten. Ook het aantal sterfgevallen stijgt verder, mede door oorlog en de klimaatverandering.

Het idee van het ‘militair-industrieel complex’, bedacht door Eisenhower in zijn afscheidsrede in 1961, was bedoeld als een waarschuwing voor de ongecontroleerde macht van wapenfabrikanten en hun invloed op het buitenlands beleid. Vandaag de dag is dat complex gemuteerd. Het beschrijft niet langer alleen de innige relatie tussen wapenfabrikanten en politici. Het omvat nu ook een andere machtige, planeetvernietigende industrie: fossiele brandstoffen.

Wie de grote media volgt krijgt al snel de indruk dat er geen alternatief is voor de toenemende militarisering van Europa. In dit dossier gaan we samen met experten en de vredesbeweging op zoek naar wat er aan de basis ligt van de toenemende oorlogskoorts en wat we eraan kunnen doen.

‘In gewapende conflicten sneuvelen niet alleen mensenlevens, maar ook ecosystemen’, schrijft student Simon Sterck. Hij legt uit waarom het internationaal oorlogsrecht nauwelijks grenzen stelt aan wat legers de natuur mogen aandoen én roept België en de EU op om eindelijk echte milieubescherming in oorlogstijd af te dwingen.

De mensenrechtenbeweging staat op een kantelpunt. Volgens Amnesty International duwt het beleid van president Trump de wereld sneller richting autoritair misbruik, oorlog en klimaatchaos.

De oorlog in Soedan gaat zijn derde jaar in. De verwoesting is enorm, de littekens zijn diep. Niet het minst door seksueel geweld, dat opnieuw als oorlogstactiek wordt gebruikt. ‘Seksueel geweld blijft terugkomen in Soedan, omdat de daders er telkens mee weg komen’, stelt de Soedanese feministe en vrouwenrechtenactiviste Yosra Akasha vast.

De oorlog in Soedan gaat zijn derde jaar in. De verwoesting is enorm, de littekens zijn diep. Niet het minst door seksueel geweld, dat opnieuw als oorlogstactiek wordt gebruikt. ‘Seksueel geweld blijft terugkomen in Soedan, omdat de daders er telkens mee weg komen’, stelt de Soedanese feministe en vrouwenrechtenactiviste Yosra Akasha vast.

Terwijl Europa zich steeds dieper in een oorlogshysterie stort, stelt professor Tom Sauer fundamentele vragen bij de NAVO en de militaire strategie van Europa. Hij hekelt de eenzijdige analyses en de toenemende militarisering van het continent.

Drie jaar geleden begon de oorlog in Oekraïne. Die eist niet alleen mensenlevens, maar hakt ook stevig in op de natuur. Die milieuschade is vaak geen neveneffect van de oorlog, maar een wapen op zich. Milieuambtenaren proberen zicht te krijgen op de gevolgen van de ene milieuramp na de andere.

De wereldwijde CO2-uitstoot door de luchtvaart is in 2023 met 1% gestegen. De reden: de langere routes die vliegtuigen moesten nemen om het Russische luchtruim te vermijden.

2024, het jaar dat de aarde 1,5°C opwarmde, maar niemand daar nog van wakker lijkt te liggen. Het jaar waarin de genocide in Gaza gewoon doorging, de oorlogskoorts steeg en autoritaire brulbroeien de macht overnamen, maar het ook het jaar waarin de wereldwijde solidariteitsbeweging een glimp gaf van hoe de wereld morgen er beter uit kan zien.

2024, het jaar dat de aarde 1,5°C opwarmde, maar niemand daar nog van wakker lijkt te liggen. Het jaar waarin de genocide in Gaza gewoon doorging, de oorlogskoorts steeg en autoritaire brulbroeien de macht overnamen, maar het ook het jaar waarin de wereldwijde solidariteitsbeweging een glimp gaf van hoe de wereld morgen er beter uit kan zien.

Robrecht Vanderbeeken las het boek 'Klimaatverandering als klassenoorlog' van Matt Huber en schreef onderstaande recensie die eerder verscheen op De Reactor.

“Het is tijd om ons geestelijk voor te bereiden op oorlog." Dat zei Mark Rutte op zijn eerste grote toespraak als secretaris-generaal van de NAVO. De oorlogskoorts neemt voelbaar toe.

Veel van de huidige conflicten zijn ‘voedseloorlogen’ waarbij honger als oorlogswapen wordt ingezet, stelt Oxfam in een nieuw rapport. ‘Vaak versterken conflicten nog andere factoren zoals klimaatrampen, economische instabiliteit en ongelijkheid - die de bestaansmiddelen van mensen verwoesten.’

Door de oorlog in Oekraïne raken de bodem, de landbouwgrond en het water voor lange tijd verontreinigd. Na elke granaatinslag sijpelt er een cocktail van chemische stoffen in de grond. Honderden fabrieken waar toxisch afval opgeslagen lag, zijn tot puin herleid. En ook het zeewater dreigt vervuild te raken, al doet de biodiversiteit het in de Zwarte Zee momenteel opvallend goed. "Dit is een grootschalig en bijzonder tragisch experiment."

Ernstige bodem- water en luchtvervuiling schaadt volksgezondheid en omgeving voor vele jaren.

Behalve de grote menselijke tol is er in Gaza ook sprake van ernstige vernielingen van natuur en milieu. Dat roept vragen op over de langetermijngevolgen van deze oorlog. Moet ook het milieu beschouwd worden als oorlogsslachtoffer dat bescherming en gerechtigheid verdient?

Naast het leed dat de bevolking van Palestina ondergaat, leiden ook waterbronnen, bodem, lucht, bomen en planten ernstige schade. Deze schade heeft een naam: ecocide.

Twee jaar na de Russische invasie woedt de oorlog in Oekraïne nog steeds in alle hevigheid. Ondanks de vernietigende impact van het geweld is het einde nog niet in zicht. Volgens de vredesbeweging faalt de militaire aanpak en is het de hoogste tijd om te ijveren voor een staakt-het-vuren en diplomatie. "Vrede is niet alleen mogelijk maar ook noodzakelijk."