Veille 2.1

Jean-Pascal van Ypersele, misschien wel de meest vooraanstaande klimaatwetenschapper van ons land, laakt het volgens hem ontoereikende klimaatbeleid. Dat heeft er mee toe geleid dat er in België deze zomer al 2.000 hittedoden vielen, zegt hij. "Politici kunnen niet zeggen dat ze niet wisten wat hen te doen stond."

Het is makkelijk wegkijken wanneer het gaat over grote woorden als migratiepact en Europees migratiebeleid. Maar op Sicilië wordt de impact van dat beleid op mensenlevens heel zichtbaar. Voor de bemanningsleden van de Humanity 1 bijvoorbeeld, een van de vijftien reddingsschepen die mensen gaat opvissen uit rubberbootjes op de Middellandse Zee.

"Vooral de oudste bostypes hebben eerder honderden dan tientallen jaren nodig om te herstellen." Dat zegt bosbeleidsexpert Pieter Van de Sype over de natuurbrand die sinds zondag woedt in Fontainebleau, nabij Parijs. Het door Unesco-erkende bos van liefst 25.000 hectare groot - of zo'n 36.000 voetbalvelden - staat bekend om zijn uitzonderlijke biodiversiteit.

Airconditioning kan levens redden tijdens hittegolven, dat staat buiten kijf. Maar wat gebeurt er wanneer we koelte louter als technisch probleem behandelen? Antropoloog Nick Rahier waarschuwt voor het airco-optimisme van Maarten Boudry, dat hitte reduceert tot temperatuur en de gekoelde bubbel verkoopt als toekomstbeeld. Want toegang tot koelte is allesbehalve gelijk verdeeld. Echt klimaatbeleid begint net bij wie buiten die bubbel achterblijft.

De klimaatcrisis is rechtstreeks verbonden met de wereldwijde wapenwedloop, schrijven Bert Engelaar en Sacha Dierckx van vakbond ABVV. Dat een vakbond pleit voor vrede en een rechtvaardig klimaatbeleid is voor hen meer dan logisch: Klimaatinvesteringen komen in tegenstelling tot de oorlogsuitgaven wél de toekomstige generaties ten goede.

"Oude kerncentrales opkopen zal de gewone mensen zuur en duur opbreken." Dat zegt Marc Alexander, woordvoerder VAKS (Verenigde Actie voor een Kern Stop).

Onze energie-intensieve industrie zit tussen hamer en aambeeld. De klimaatdoelen nopen bedrijven tot gigantische investeringen, maar die komen nauwelijks van de grond. Ondertussen zetten oorlogen, energieschokken en Chinese overproductie extra druk, terwijl de plannen van de Vlaamse Klimaatsprong hoogst discutabel zijn.

Elk jaar belandt bijna 7 miljoen ton textiel op de Europese vuilnisbelt. Terwijl de modesector zich voorbereidt op een circulaire toekomst remt Europa juist af: regelgeving rond circulariteit en transparantie die begin 2026 zou ingaan, wordt nu uitgesteld. Intussen blijven fast fashion-bedrijven de markt overspoelen met wegwerpkledij en voor oneerlijke concurrentie zorgen. Ysabel Nauwelaerts (KU Leuven) en Ben Hagenaars (LUCA School of Arts) zien een enorm potentieel bij de overheidsaanbestedingen.

In Ronse zijn vrijdagavond zo'n 250 mensen op straat gekomen om te protesteren tegen het PFAS-beleid. Bij de protestanten waren heel wat gezinnen, die zich zorgen maken over de gezondheid van hun kinderen. Ze eisen onder meer gratis bloedonderzoeken en een verhuizing van textielbedrijf Utexbel.

De oorlog in het Midden-Oosten doet landen over de hele wereld een versnelling hoger schakelen om minder afhankelijk van olie te worden. Landen die voluit inzetten op elektrificatie hebben een stevige voet voor, schrijft energie-expert Hussein Dia. ‘Minder olieafhankelijkheid is niet enkel klimaatbeleid, het is van vitaal belang voor energiezekerheid en nationale veiligheid.’

De uitstoot van houtverbranding in Vlaanderen stijgt fors, maar de Vlaamse overheid rapporteert aan Europa juist dalende cijfers. Terwijl metingen op het terrein in 2022 een toename van ruim 44 procent tonen, gaf Vlaanderen voor datzelfde jaar een daling van 16 procent door. Door foutieve rapportering en een falend houtkachelbeleid worden de gezondheidsrisico’s onderschat.

We schieten onszelf economisch en demografisch in de voet met het “strengste asiel- en migratiebeleid ooit”. Dat is het besluit van denktank Minerva over het federale anti-migratiebeleid. Dat beleid is economisch nefast. Net als Groot-Brittannië, Frankrijk, Spanje en Italië heeft België migratie broodnodig.

Voorlopig lijkt het erop dat België geen miljoenenfactuur hoeft te verwachten van de Europese Unie vanwege zijn klimaatbeleid. Na maanden van uitstel oordeelt de Europese Commissie dat het Nationaal Energie- en Klimaatplan (NEKP) dan toch voldoet aan de doelstellingen. Maar dan wel als er de volgende 4 jaar meer aandacht gaat naar hernieuwbare energie en het verduurzamen van het transport. Wordt daar niet snel vooruitgang geboekt, dan dreigen er nieuwe kosten.

Een samenleving die went aan ‘ongewenste’ mensen, went ook aan ongewenste doden. Minneapolis is een wake-up call, ook voor ons vluchtelingenbeleid.

Jongeren worstelen met klimaatangst en vooral met woede over het uitblijven van sterk klimaatbeleid, blijkt uit een nieuwe CM-studie. ‘De politiek moet hun ervaring ernstig nemen.’

Wie aan voedselbeleid denkt, denkt spontaan aan Europa of de Vlaamse overheid. Aan landbouwsubsidies, handelsakkoorden of voedingsrichtlijnen. Begrijpelijk, want veel hefbomen liggen daar. Toch wordt de impact van ons voedselsysteem het meest voelbaar op lokaal niveau. Een lokaal voedselbeleid is volgens Jelle Goossens van Rikolto dan ook een must.

Het is weer januari, een maand van nieuwjaarsborrels na de feestdagen. Menig Brusselaar komt samen in een van de hippe cafés aan het park bij Tour & Taxis. Een schril contrast met de schamele tentjes die een paar meter verderop hutjemutje staan, waar asielzoekers aan wie geen opvangplek wordt geboden, zien te overleven in weer en wind.

2026 wordt cruciaal voor het klimaat: de hoop van Parijs is voorbij, want de VN erkent dat we de grens van 1,5 graden opwarming van de aarde overschrijden. Terwijl koraalriffen verdwijnen en tropische bossen meer CO₂ uitstoten dan ze opnemen, blijft de politiek achter. Toch ontstaan positieve kantelpunten: hernieuwbare energie zal voor het eerst meer stroom leveren dan steenkool.

2025 voelde als een jaar waarin alles tegelijk verschoof: sociaal afbraakbeleid door regering-De Wever, een muilkorf voor het Vlaamse middenveld, klimaat dat door het lint gaat, oorlogstaal als norm en extreemrechts dat overal zuurstof krijgt. En toch: er was tegenwind. Veel. Een overzicht van een bangelijk jaar, en van het verzet ertegen.

De Vlaamse regelgeving omtrent pesticiden is in strijd met het Europees recht. Dat heeft de Brusselse rechtbank van eerste aanleg maandag beslist. ‘Vlaanderen moet nu haar landbouwbeleid fundamenteel hertekenen.’

Met haar onderhandelingspositie over het terugkeerbeleid volgt de Europese Raad het Amerikaanse voorbeeld en kiest het voor een de facto deportatieregime. Dat zeggen onder meer Human Rights Watch, Dokters van de Wereld en Amnesty International. Ze spreken van ‘keiharde beleidsmaatregelen die een totale minachting voor het internationaal recht en de menselijke waardigheid tonen.’

De eerste koude nachten zijn gevallen. In sommige straten worden dekens uitgedeeld aan mensen die nergens terechtkunnen, terwijl achter de ramen van regeringsgebouwen het licht nog brandt. Binnen wordt onderhandeld over cijfers, budgetten en opvangcapaciteit, maar zelden gaat het over de mensen zelf, vindt de Syrische Belg en opiniemaker Alaa Jbour.

In Brussel stappen 20.000 mensen mee in de Klimaatmars. Dat zegt de politie. De organiserende Klimaatcoalitie spreekt van 30.000 deelnemers. De betogers hebben een duidelijke eis: overheidsgeld moet een rechtvaardig en ambitieus klimaatbeleid mogelijk maken. "Politici moeten meer denken aan de jeugd."

Wat doorgaat voor de 'klimaatactie' van de EU-Commissie is een Trojaans paard volledig ten bate van de privésector. De EU breekt daarmee al haar klimaatbeloften. Ze garandeert maximale winsten voor de privésector met Europees belastinggeld als waarborg, zonder openbare controle en vooral, zonder enige positieve klimaatimpact, volgens een onderzoek van SOMO.

Terwijl milieurampen steeds frequenter en dodelijker worden, blijft de Vlaamse regering falen in het uittekenen van een serieus klimaatbeleid. Donderdag 10 juli trekken Grootouders voor het Klimaat, Bond Beter Leefmilieu en de Klimaatcoalitie naar het Martelaarsplein met een duidelijke boodschap: dit klimaatplan is een kaakslag voor jong én oud.

Een rechtvaardig grondstoffenbeleid is een voorwaarde voor duurzame vrede in Congo, weet Wies Willems die als expert natuurlijke rijkdommen werkt voor Broederlijk Delen. Ook de EU moet daarin haar verantwoordelijkheid opnemen, benadrukt hij.

Als we willen dat iedereen zich kan aanpassen aan klimaatverandering, zijn technische ‘ingenieursoplossingen’ alleen niet voldoende. Daarvoor is ook een sterke sociale infrastructuur nodig. Juist nu de overheid het maatschappelijke middenveld onder druk zet, verschijnt er een studie van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) die hier dieper op ingaat.

De wereld dreigt veel meer gletsjers te verliezen door de klimaatopwarming dan tot nu toe werd aangenomen. Dat blijkt uit nieuw onderzoek dat de gevolgen van die opwarming op een langere termijn bekijkt. Dat zal onder andere gevolgen hebben voor de drinkwatervoorziening en de stijging van de zeespiegel. Maar met gericht klimaatbeleid kan het verlies nog ingeperkt worden, benadrukken de wetenschappers.

Carbon Capture and Storage (CCS), het afvangen en opslaan van CO2, wordt voorgesteld als een belangrijke stap in het vergroenen van de industrie. Volgens critici belooft de technologie echter veel meer dan die eigenlijk kan geven, terwijl de kosten ervan veel hoger liggen. Door te hard in te zetten op CCS dreigen we de boot te missen om onze samenleving duurzaam te hervormen.

Na een succesvolle Klimaatzaak waarin de rechtbank oordeelde dat België haar uitstoot aanzienlijk moet verlagen is het tijd voor een nieuw hoofdstuk in de klimaatrechtspraak: hoe gaan we ons aan de gevolgen van de klimaatverandering aanpassen? In Brussel ging vorige week de eerste Belgische klimaatadaptatierechtszaak van start. Doctoraatsstudente milieurecht Matilde Meertens legt uit waarover dit gaat.