Veille 2.1

Als we onze eiwitbronnen verbreden naar meer duurzame productie en consumptie, zou dat niet alleen de druk op het milieu verminderen, maar ook de voedselzekerheid ten goede komen, stelt een nieuw rapport van het Europees Milieuagentschap (EEA) glashelder.

Toekomstige voedseltekorten zullen mogelijk niet het gevolg zijn van minder landbouwgrond, maar van een tekort aan arbeidskrachten in de landbouw, zegt een studie in Nature. Onder meer door lage geboortecijfers en de verstedelijking groeit het tekort aan boeren in veel regio’s.

Europa’s inhaalslag op defensie en energie komt op stoom. Maar voor onze voedselvoorziening blijven we afhankelijk van landen waarmee we liever geen zaken doen. De EU kan er niet meer omheen: meer autonomie op voedselgebied begint bij een plantaardiger dieet.

Als één van de grootste exporteurs van voedsel ter wereld hanteert Brazilië hoogtechnologische landbouw. Maar die heeft een verwoestend effect op het land, het milieu en de inheemse bevolking. Bovendien vrezen Europese boeren die landbouw na het tekenen van het handelsakkoord tussen de EU en Mercosur. Volgens kenners schuilt de oplossing in kleinschalige landbouw, de agro-ecologie.

De toestand in Soedan, dat zijn derde jaar bloedige oorlog ingaat, verslechtert snel. Hulporganisaties slaan alarm over de ‘systematische ontmanteling van essentiële diensten waarop de bevolking vertrouwt, zoals gezondheidszorg, bescherming, voedselzekerheid en basisveiligheid.’

Investeringen in de veeteelt dreigen economisch waardeloos te worden wanneer de consumptie van dierlijke producten echt begint te dalen. Als er tot die tijd lustig verder geïnvesteerd wordt, dreigen miljarden euro's verloren te gaan. Dat blijkt uit een toonaangevende nieuwe studie.

Gezinnen in Zuid-Soedan leven dagelijks met de realiteit van escalerend conflict in hun land. Met de overstromingen die daarbovenop komen, neemt de hongersnood er catastrofale vormen aan, waarschuwt Oxfam.

Wie aan voedselbeleid denkt, denkt spontaan aan Europa of de Vlaamse overheid. Aan landbouwsubsidies, handelsakkoorden of voedingsrichtlijnen. Begrijpelijk, want veel hefbomen liggen daar. Toch wordt de impact van ons voedselsysteem het meest voelbaar op lokaal niveau. Een lokaal voedselbeleid is volgens Jelle Goossens van Rikolto dan ook een must.

Van de ijsberen die in een warmer klimaat leven, blijkt het DNA in staat om zich op relatief korte tijd genetisch aan te passen. Dat blijkt uit een nieuwe studie van Britse wetenschappers. "Hoopvol nieuws", noemen ze het. Toch lopen ijsberen volgens onderzoekers nog steeds het risico om tegen 2100 uit te sterven door voedseltekorten en een veranderende habitat.

De manier waarop we voedsel produceren en fossiele brandstoffen gebruiken veroorzaakt zoveel schade aan het milieu dat de impact op de wereldeconomie torenhoog is, blijkt uit een omvangrijk rapport van het VN-milieuagentschap UNEP. Het milieu en het klimaat beschermen kan die economie duizenden miljarden opleveren en miljoenen levens sparen.

‘Het waarderen en beschermen van eeuwenoude kennis is de sleutel tot het veerkrachtig voedselsysteem van de toekomst’, stellen Anthony Denayer van Dierenartsen Zonder Grenzen en etnobotanicus Emiel De Meyer. Maar multinationals en overheden dreigen dat voedselsysteem te verstoren door van zaden handelswaar te maken.

Kwikvervuiling uit ambachtelijke, kleinschalige goudwinning in Afrika vindt een weg naar planten die voedsel voortbrengen. Dat gebeurt niet zozeer via waterlopen of de bodem, maar rechtstreeks via de lucht.

Dit jaar staat Wereldvoedseldag in het teken van het 80-jarige bestaan van de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO), die sinds haar oprichting het mandaat heeft om te streven naar een wereld waarin niemand honger lijdt. Directeur-generaal Qu Dongyu blikt terug en kijkt vooruit.

Hoe gebruiken we het beschikbare land in onze eigen regio, en welke impact heeft dat elders? Die vraag is van cruciaal belang voor onze voedselvoorziening, armoedebestrijding, natuurbehoud en de strijd tegen klimaatverandering. Maar helaas bestaan er veel misverstanden over landgebruik.

In tropische delen van Oceanië, India en Brazilië zijn invasieve planten in snel tempo in opmars en vormen een bedreiging voor de lokale voedselketens. De boosdoener die de trend extra aanzwengelt: de klimaatverandering.

Slechts één land ter wereld produceert genoeg voedsel om zijn bevolking volledig te voeden volgens moderne voedingsrichtlijnen: het Zuid-Amerikaanse Guyana. Dat blijkt uit een grootschalige analyse van de productiecapaciteit van 186 landen, gepubliceerd in het toonaangevende tijdschrift Nature Food. De studie, geleid door onderzoekers van de Universiteit van Göttingen, toont aan dat de meeste landen ver achterblijven in het realiseren van een gezond voedingspatroon op basis van eigen productie.

Windmolenparken op zee veranderen het voedselweb onder water, blijkt uit onderzoek voor de Belgische Kust. Vooral de komst van dieren die deeltjes uit het water filteren, zoals mosselen en anemonen, heeft een invloed.

Op onze planeet wordt genoeg voedsel geproduceerd om 11 miljard mensen te voeden. Toch lijden honderden miljoenen honger. Hoe valt dat te rijmen?

Bijna een derde van onze honingbijen heeft vorig jaar niet overleefd. Dat blijkt uit de jaarlijkse monitoring van het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV). De belangrijkste oorzaken van de hoge sterfte zijn de varroamijt en de Aziatische hoornaar. "Iedereen kan een steentje bijdragen om de bijen zoveel mogelijk in stand te houden", zegt Hélène Bonte van het FAVV.

De gemiddelde Europeaan verspilt 132 kilogram voedsel per jaar. Tijd voor de lidstaten om strengere maatregelen te nemen, zegt het Europees Milieuagentschap, want de impact op het milieu en de economie is enorm.

De gemiddelde Europeaan verspilt 132 kilogram voedsel per jaar. Tijd voor de lidstaten om strengere maatregelen te nemen, zegt het Europees Milieuagentschap, want de impact op het milieu en de economie is enorm.

Vorig jaar steeg de gemiddelde temperatuur voor het eerst boven 1,5 graad Celsius vergeleken met het pre-industriële niveau. Wat betekent dat wereldwijd voor de landbouw en voor ons voedsel?

Meisjes en jonge vrouwen hebben het meest te lijden onder de klimaatcrisis die de Sahel momenteel treft, toont onderzoek door de ngo Plan International. De voedselonzekerheid neemt er toe, net als de schooluitval, en tienermeisjes zijn vaker slachtoffer van seksueel geweld.

Afgelopen weekend trokken meer dan 500 klimaatactivisten van Code Rood naar de Gentse haven, recht naar de terreinen van Cargill, ‘s werelds grootste graanhandelaar. Niet zomaar een protest, maar een belangrijke boodschap: de agro-industrie vernietigt niet alleen de planeet, maar ook de mensen die haar voeden.

Natuurherstel van land dat wordt gebruikt voor voedsel- of houtproductie: het klinkt mooi, maar toch kan het kwalijke gevolgen hebben. ‘Wat verder weg gebeurt, blijft vaak buiten beeld.’

Meer dan 200 Europese organisaties, waaronder ook verschillende Belgische, verzetten zich tegen ‘de mogelijke radicale deregulering van nieuwe genetisch gemodificeerde gewassen (NGT’s)’.

Meer dan 200 Europese organisaties, waaronder ook verschillende Belgische, verzetten zich tegen ‘de mogelijke radicale deregulering van nieuwe genetisch gemodificeerde gewassen (NGT’s)’.

De Afrikaanse kleinschalige visserij levert een grote bijdrage aan de voedselzekerheid op het continent en daarbuiten. Daarnaast is het een bron van inkomsten en een sector die vaak vrouwen tewerkstelt. ‘Enkel het beleid volgt niet echt’, concludeert een analyse in Nature.

De voedselprijzen worden stevig opgedreven door maatregelen die de landbouw schoner moeten maken en moeten aanpassen aan een warmere wereld. Vooral arme landen zijn daarvan de dupe, blijkt uit nieuw onderzoek in Nature.

Een week voor het einde van de klimaattop in Bakoe publiceerde de Nationale Bank van België (NBB) een rapport over de impact van de klimaatverandering op de stijgende voedselprijzen. Een aantal experts van ngo’s vinden dat de bank in haar analyse blind blijft voor een aantal structurele economische oorzaken van deze voedselinflatie, namelijk speculatie, graaiflatie en monopolievorming. Ze pleiten dan ook voor een alomvattend beleid dat de diepere oorzaken van voedselinflatie aanpakt.

De zelfmoordcijfers onder Indiase boeren zijn al jaren torenhoog. Het toont hoe precair de situatie voor hen is, en daar komt de klimaatverandering nog bovenop. Het leidt tot een crisis die de voedselzekerheid van India in het gedrang kan brengen.

De oprukkende klimaatverandering brengt de voedselproductie in toenemende concurrentie met regio’s die hout produceren. Dat de vraag naar zowel voedsel als hout snel groeit, maakt die concurrentie nog groter.

Goed nieuws voor de voedselzekerheid: uit nieuw onderzoek blijkt dat wilde verwanten van tarwe ook echt een gewas kunnen opleveren dat beter bestand is tegen klimaatstress en ziekten. Tarwe is voor meer dan anderhalf miljard mensen in het Globale Zuiden het hoofdvoedsel.

Mogen lokale besturen ingrijpen om de vloedgolf aan nieuwe fastfoodzaken tegen te gaan? De aankondiging van minister Hilde Crevits om de mogelijkheden daartoe te onderzoeken, lokte vorige week veel reactie uit. In De Morgen noemde Bart Eeckhout het ‘micromoralisme’: de neiging van politici om voortdurend in te grijpen in hoe burgers hun persoonlijke leven inrichten’, en hij ziet meer brood in betere gezondheidspreventie. Volgens Maarten Corten van Rikolto zijn er een aantal kanttekeningen te maken bij deze lezing van de feiten.

Lokale markten voeden miljoenen mensen in drukke Afrikaanse steden, maar de gevolgen van besmette etenswaren kunnen ziekte en dood betekenen voor nietsvermoedende consumenten. Daar wil de Afrikaanse Unie verandering in brengen.

Europa heeft voldoende ruimte om wind- en zonne-energie uit te breiden zonder de voedselproductie of de natuur in gevaar te brengen. Vooral op het Europese platteland is ruimte te vinden.

De teloorgang van bijen en andere nuttige insecten heeft te maken met vervuilende stoffen in de lucht, stelt onderzoek in het wetenschappelijk tijdschrift Nature. De vervuiling hindert de capaciteit van de dieren om voedsel te zoeken.

De meeste boeren en burgers willen best toewerken naar een duurzamer voedselsysteem, schrijven Nina Holland en Hans van Scharen.

Stijgende zeewatertemperaturen zijn goed nieuws voor kwallen, die zich steeds verder gaan kunnen verspreiden. Vooral in noordelijke wateren, zoals in de Noordelijke IJszee, kunnen ze stevig oprukken, melden onderzoekers van het Alfred Wegener Instituut in een nieuwe studie. Dat kan dan weer grote gevolgen hebben voor de hele voedselketen daar en voor de visbestanden, waarschuwen ze.

We willen geen doemdenkers zijn, maar het klimaat is ontregeld, ecosystemen zijn vernietigd en veel mensen hebben geen toegang tot voldoende voedsel en energie, schrijft Moritz Tenthoff, die in Colombia werkt voor Broederlijk Delen. Hij wijst op twee recente lichtpuntjes uit Latijns-Amerika.

Terwijl wij smullen van avocado’s gaan steeds meer kleine boeren in Chili over de kop. De droogte mag dan hun land verdorren, het economische beleid maakt irrigeren onbetaalbaar. ‘De kern van het probleem is niet een gebrek aan water, maar de ongelijkheid.’

De voedselsystemen in de wereld bieden enorme kansen om de uitstoot te verminderen, besluit de Wereldbank in een lijvig rapport. Zelfs met bestaande technologieën kan de uitstoot van broeikasgassen met bijna een derde naar beneden, en dit zonder hoge kosten.

Gezinnen gooiden in 2022 wereldwijd meer dan een miljard maaltijden per dag weg. Tegelijk zijn 783 miljoen mensen getroffen door honger en een derde van de wereldbevolking kampt met voedselonzekerheid. Voedselverspilling schaadt de wereldeconomie en bedreigt klimaat en milieu.

Tot 80% van ons vlees en zuivel zou microplastics bevatten en dankzij pesticiden die we doodleuk op ons voedsel spuiten, eten we dagelijks PFAS. Geen enkel zinnig mens kan dat goedpraten, meent landschapsarchitect Louis de Jaeger. Hoe kan het dan dat we dat toch blijven doen?

Er is dringend behoefte aan betere samenwerking om de gevolgen van de klimaatcrisis op drie belangrijke rivieren in Zuid-Azië te temperen, zeggen experts. De Brahmaputra, de Indus en de Ganges bieden voedsel en water aan bijna een miljard mensen.

Gezinnen gooiden in 2022 wereldwijd meer dan 1 miljard maaltijden per dag weg. Tegelijk zijn 783 miljoen mensen getroffen door honger en een derde van de wereldbevolking kampt met voedselonzekerheid. Deze verspilling is schadelijk voor mens en milieu, zegt het VN-milieuagentschap.

‘Voedsel is te goedkoop’, noteert landschapsarchitect en auteur Louis De Jaeger tijdens een gesprek tussen boeren en mensen uit de retail en de voedingsindustrie. ‘Als we de landbouw eerlijk willen maken, moeten we de hele maatschappij aanpakken.’

Een duurzamer model voor de Braziliaanse Cerrado beschermt niet alleen de wereld tegen een voedselcrisis. Het kan de Braziliaanse economie ook 72 miljard dollar extra per jaar opleveren, zegt een rapport van het World Economic Forum.

Nieuw onderzoek in het vakblad Nature Foods waarschuwt voor een toenemend tekort aan kalium in landbouwgrond. Dat vormt een ernstige bedreiging voor de wereldwijde voedselzekerheid.

De manier waarop de wereld voedsel produceert, moet helemaal op de schop. Dat is nodig om de klimaatcrisis tegen te gaan, de natuur te redden en meer mensen eten te kunnen geven, stelt een commissie van vooraanstaande wetenschappers en economen.

Door de klimaatverandering nemen de visbestanden verder af. Daardoor zullen arme landen minder toegang hebben tot vis, een relatief goedkope bron van gezonde voeding. Een hervorming van de visserij dringt zich op, schrijven biologen Stefanie Colombo en Aaron MacNeil.

De kans dat er momenteel genetisch gemodificeerde gewassen (ggo’s) op uw bord belanden is uiterst klein, vanwege strenge Europese regels. De EU staat echter onder druk van de biotechsector om een voorstel goed te keuren om bepaalde ggo’s toe te laten, zonder label of bijkomende veiligheidstest. Volgens de Belgische agro-ecologen Anneleen Kenis en Barbara Van Dyck gebeurt dat onder valse voorwendsels.

Door de voedselverspilling aan te pakken, kunnen Europese landen de ecologische voetafdruk fors verminderen. Deense onderzoekers zien grote winsten op het vlak van water-, land- en energieverbruik.

Een schimmel of milieuramp kan een plantensoort plots op de rand van uitsterven brengen. Wetenschappers leggen diepgevroren back-upcollecties aan. Bij –196°C sturen ze de planten zelfs de eeuwigheid in.

De productie, het transport, het verpakken en de opslag van voedsel leidt samen tot een uitstoot van 4,6 gigaton CO2 per jaar. Dat is een hap van 15 procent van het jaarlijkse wereldwijde verbruik van fossiele brandstoffen.

De landbouw moet dringend minder plastics gaan gebruiken, stellen wetenschappers in het vakblad “Nature”. Zo kunnen we voorkomen dat microplastics en giftige chemicaliën terechtkomen in de bodem, en ook in ons voedsel.

Regenwormen blijken een onderschatte rol te spelen in de mondiale voedselvoorziening. Ze dragen elk jaar bij aan de productie van 140 miljoen ton voedsel, stelt onderzoek in Nature.

De klimaatverandering gaat in het arctisch gebied drie tot vier keer zo snel als elders in de wereld. Veranderende weerpatronen tasten in het noordwesten van Canada de kwetsbare natuur aan, de cultuur en voedselvoorziening van inheemse gemeenschappen. Hoe kunnen ze overleven en tegen welke prijs?

Ons voedselsysteem bleek de voorbije jaren rampzalig kwetsbaar. Het is niet gebouwd om iedereen toegang tot voedsel en gezonde voeding te garanderen. Speciaal VN-rapporteur Olivier De Schutter schetst hoe we van crisis naar veerkracht kunnen gaan.

We weten dat we te veel vlees eten en produceren, schrijft econoom Jonas Van der Slycken. Maar de individuele overproducent of overconsument met de vinger wijzen, zal weinig zoden aan de dijk brengen. Afkicken van onze vleesverslaving vraagt om collectieve rituelen.