Focus Climat

De oceaan die eilanden zoals de Seychellen al eeuwenlang definieert, warmt deze zomer op als nooit tevoren. “Dit is geen op zichzelf staand feit. Het is één oceaan, één atmosfeer, één planeet - en die staat in brand”, schrijft James Alix Michel (81), voormalig president van de Seychellen.

Het is tragisch hoe de politiek brandjes blijft blussen, maar doortastende plannen uitblijven, schrijft MO*columnist Jonas Van der Slycken. ‘In plaats van te besparen dienen we volop te investeren in een klimaatrobuuste samenleving.’

Het is tragisch hoe de politiek brandjes blijft blussen, maar doortastende plannen uitblijven, schrijft MO*columnist Jonas Van der Slycken. ‘In plaats van te besparen dienen we volop te investeren in een klimaatrobuuste samenleving.’

In België zijn dit jaar al 117 natuurbranden geteld, al 2 meer dan in heel 2025. Vooral de provincie Limburg wordt zwaar getroffen. Dat blijkt uit cijfers van de UGent: "De impact van klimaatverandering beperkt zich niet tot de landen rond de Middellandse Zee. Ook in België stijgt het risico", waarschuwen de onderzoekers.

Jean-Pascal van Ypersele, misschien wel de meest vooraanstaande klimaatwetenschapper van ons land, laakt het volgens hem ontoereikende klimaatbeleid. Dat heeft er mee toe geleid dat er in België deze zomer al 2.000 hittedoden vielen, zegt hij. "Politici kunnen niet zeggen dat ze niet wisten wat hen te doen stond."

Frankrijk en Spanje zijn niet alleen aangewezen op zichzelf om de enorme bosbranden op hun grondgebied te bestrijden. Ze kunnen ook rekenen op blusmaterieel en brandweerlui uit andere Europese lidstaten. De Europese Unie werkt ook aan een eigen vloot met blusvliegtuigen, maar dat zal wellicht niet volstaan om het stijgende aantal bosbranden het hoofd te bieden. Daarom zet de Europese Commissie sinds dit jaar meer in op preventie: "De beste brand is de brand die niet ontstaat."

Een enorme natuurbrand zoals die rond Bordeaux hebben we in België nog nooit gehad, en zo'n brand zal zich normaal gezien ook niet snel voordoen. Dat komt doordat de weersomstandigheden bij ons gunstiger zijn en onze natuurgebieden minder groot zijn. Ons land heeft zich de voorbije jaren ook beter voorbereid, maar zeg nooit nooit, waarschuwen bosbrandexperts.

De natuurbranden in Frankrijk worden aangevuurd door een fenomeen dat in Europa vrij nieuw is: de pyrocumulonimbus. Dat is een onweerswolk die zich vormt door de hitte van een enorme bosbrand. Zo'n pyrocumulonimbus kan vuurgensters in het rond slingeren en zelfs tot bliksem leiden, en dat maakt hevige natuurbranden nog moeilijker te bestrijden.

De bosbranden die vandaag Europa teisteren, zijn een gevolg van de klimaatverandering waarvoor wetenschappers al decennialang waarschuwen. Dat zegt hoogleraar duurzaamheid Hans Bruyninckx. Ondanks de grote impact van de klimaatverandering op onze gezondheid, blijft een serieus politiek antwoord volgens hem achter. "Wij worden al lang weggezet als klimaatalarmisten, maar helaas zijn de wetten van de fysica wat ze zijn."

"Vooral de oudste bostypes hebben eerder honderden dan tientallen jaren nodig om te herstellen." Dat zegt bosbeleidsexpert Pieter Van de Sype over de natuurbrand die sinds zondag woedt in Fontainebleau, nabij Parijs. Het door Unesco-erkende bos van liefst 25.000 hectare groot - of zo'n 36.000 voetbalvelden - staat bekend om zijn uitzonderlijke biodiversiteit.

Terwijl het zuiden van Europa nog meer dan normaal geteisterd wordt door bosbranden, krijgen de Verenigde Staten een hittegolf over zich heen. Met het weerfenomeen El Niño heeft dat weinig te maken. We voelen vooral de gevolgen van de klimaatverandering.

De bosbranden die momenteel in Catalonië woeden, worden aangewakkerd door de tramuntana. Dat is een harde, droge noorderwind die vanuit de bergen aan komt waaien en voortdurend van richting kan veranderen. Zo'n brand bestrijden, is geen eenvoudige opdracht.

In 2023 en 2024 gaf de federale overheid minder staatssteun aan fossiele brandstoffen dan de jaren voordien. Dat blijkt uit nieuwe cijfers. De daling is een trendbreuk, nadat de fossiele subsidies tijdens de energiecrisis opnieuw waren gestegen. Dat komt vooral doordat er minder aardgas verbruikt is en er minder tankkaarten zijn uitgedeeld.

Door de klimaatverandering, en met name bosbranden en overstromingen, zijn er steeds meer gebieden in Europa waar het zo goed als onmogelijk wordt om een verzekering af te sluiten. Het toont aan hoe verzekeringen – het mechanisme waarmee moderne samenlevingen uiteenlopende risico's afdekken – structureel tekortschieten in het nieuwe klimaattijdperk, schrijft Clotilde Cerdan Amiard van de IE University in het Spaanse Segovia.

De bosbranden in 2025 zijn bij de meest verwoestende uit de recente geschiedenis, ook al ging er minder oppervlakte verloren dan gemiddeld. Toch worden natuurbranden steeds extremer en de schade groter, ook op het vlak van mensenlevens, stelt een analyse in Nature.

De Amerikaanse cleantechgroep LanzaTech wil 500 miljoen euro investeren in een fabriek voor duurzame vliegtuigbrandstof in de Gentse haven. Het gaat om de eerste commerciële installatie in Europa die op grote schaal synthetische kerosine produceert. Maar wat is dat? "Dat is niet meer dan luchtvaartbrandstof dat volledig gemaakt wordt van volledige duurzame grondstoffen, van groene waterstof en afgevangen CO2", zegt Vincent De Haes, luchtvaartexpert bij Transport & Environment.

Op 29 april publiceerden de Copernicus Climate Change Service (C3S) en de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) hun jaarlijkse rapport “European State of the Climate 2025”. Deze gedetailleerde analyse van het Europese klimaat omvat een brede waaier aan klimaatvariabelen, van de jaarlijkse temperatuur, hitte- en koudestress tot zonneschijnduur en bewolking, van bosbranden tot gletsjers en nog veel meer.

Technologiebedrijf LanzaTech uit de VS heeft North Sea Port uitgekozen voor de bouw van een grootschalige installatie die ethanol omzet in duurzame kerosine. De investering van zo’n 500 miljoen euro moet de luchtvaartsector helpen te vergroenen door gebruik te maken van de restgassen van de nabijgelegen staalreus ArcelorMittal.

De stad Amsterdam heeft openbare reclame met fossiele brandstoffen of vlees verboden. Het verbod is ingegeven door het idee dat fossiele brandstoffen en vlees slecht zijn voor het klimaat, door de grote CO2-uitstoot. "Ook in ons land bestaat de vraag naar zo'n reclameverbod, maar er is weinig animo voor bij steden en gemeenten", zegt de Vlaamse Vereniging voor Steden en Gemeenten.

Europa zal niet ontkomen aan de ernstige gevolgen van de klimaatverandering: ongekende hittegolven, verwoestende bosbranden en een voortdurende afname van de biodiversiteit worden het nieuwe normaal op het continent. Dat is de conclusie van de Europese Staat van het Klimaat 2025.