Jean-Marc Jancovici

Un tunnel censé rester scellé par le gel pendant des siècles s’est retrouvé inondé au bout de neuf ans à peine. En octobre 2016, l’année la plus chaude jamais enregistrée sur la planète, le permafrost qui entoure la chambre forte de Svalbard a commencé à fondre, laissant l’eau s’infiltrer dans le tunnel d’accès censé protéger près d’un million de paquets de graines destinés à offrir une mesure de sécurité alimentaire pour le monde. La Norvège a fini par débloquer 100 millions de couronnes, soit environ 10 millions d’euros, pour reconstruire l’ouvrage.

De Amerikaanse schrijfster Rebecca Solnit geeft met haar nieuwste boek actievoerders hoop. Ondanks tegenwerking en de wereldwijde rampspoed rond klimaat, autoritair leiderschap en ondermijning van minderheden is volgens haar onderhuids een succesvolle beweging gaande richting blijvende verbeteringen.

Pendant des millénaires, les terres gelées de l’Arctique ont joué le rôle d’un immense coffre-fort naturel, retenant prisonnières des quantités astronomiques de carbone. Mais sous l’effet de la hausse des températures, ce bouclier est en train de céder. Une nouvelle étude britannique vient de démontrer que la fonte de ce pergélisol ne se contente pas de libérer des gaz à effet de serre : elle modifie radicalement la structure même du sol. En devenant une véritable passoire, la terre menace désormais de relâcher un fléau sanitaire totalement invisible.

Waar Roemenië vanouds een bosrijk land was, staan de (oer)bossen en de natuur er vandaag onder grote druk van vaak illegale houtkap, economie en toerisme. De verantwoordelijkheid van meubelbedrijven is daarbij verpletterend. Maar Europese regelgeving volgt te traag en is te weinig doeltreffend.

Le pergélisol, ce vaste congélateur naturel de la planète, est en train de rendre les armes sous l’effet du réchauffement climatique. En fondant, il libère des virus et des bactéries restés en sommeil pendant des dizaines de milliers d’années, dont la virulence reste intacte. Si les experts s’inquiètent légitimement du risque de pandémies humaines, une menace tout aussi critique et largement ignorée fait surface : la destruction de nos cultures alimentaires par des pathogènes ancestraux. Le réveil des « virus zombies » est désormais une réalité inquiétante.

Bij Primark een T-shirt voor 12 euro kopen of op Temu een jeans bestellen voor 15 euro: het is nog steeds mogelijk. Anna Sato onderzocht voor haar thesis of de huidige Europese regels wel volstaan om de fast fashion waardeketen duurzamer en transparanter te maken.

43% van de Vlamingen is een gewoontegebruiker van AI geworden. Nooit eerder won een nieuwe digitale technologie zo snel aan terrein. Tegelijkertijd daalt het enthousiasme over AI.

De eerste officiële klimaatmigranten uit eilandstaat Tuvalu zijn in december aangekomen in Australië. Via een nieuw migratieprogramma vonden ze een veilig onderkomen voor de oprukkende zeespiegel. Daarmee is Australië het eerste land ter wereld dat een klimaatvisum in het leven roept, want 'vluchten voor het klimaat' is zo eenvoudig nog niet.

Onze planeet heeft grenzen en het is een kwestie van tijd voor we op die grenzen botsen. Toch ziet milieuwetenschapper Aaron Van Poecke dat de huidige beleidsmakers blijven ijveren voor ongebreidelde economische groei ten koste van dringende ecologische maatregelen. Hij roept op tot een eerlijk debat waarbij de wetenschappelijke realiteit als vertrekpunt wordt genomen om tot een economisch model te komen dat niet ten koste gaat van de planeet.

De plannen van de Europese Commissie om de regels voor pesticiden ingrijpend te versoepelen zijn onrechtmatig. Dat stelt een juridisch advies op vraag van een coalitie van milieu- en consumentenorganisaties.

De Vlaamse regelgeving omtrent pesticiden is in strijd met het Europees recht. Dat heeft de Brusselse rechtbank van eerste aanleg maandag beslist. ‘Vlaanderen moet nu haar landbouwbeleid fundamenteel hertekenen.’

De EU-ministers van Binnenlandse Zaken hebben politieke overeenstemming bereikt over een nieuwe EU-terugkeerregeling voor asielzoekers van wie het verzoek is afgewezen. De kern van de deal: meer detentie, zwaardere sancties en een vergaande ontneming van rechten op basis van migratiestatus.

De Vlaamse regering werkt in stilte aan een versoepeling van de regels voor wapenhandel. Vredesactie waarschuwt dat Vlaanderen zo nog dieper dreigt weg te zakken in de medeplichtigheid aan oorlogsmisdaden.

Nooit steeg de concentratie van het broeikasgas CO2 in onze atmosfeer zo hard door als in 2024. Dat blijkt uit een nieuw rapport van de Wereldmeteorologische Organisatie (WMO). "De laatste keer dat we met zulke hoge concentraties aan broeikasgassen zaten, was 3 tot 5 miljoen jaar geleden, nog vóór de moderne mensheid. Het was toen 2 tot 3 graden Celsius warmer dan nu, met een zeespiegel die tot 20 meter hoger was." Dat het nu nog niet zover is, komt door de traagheid waarmee de planeet reageert op de veranderingen.

De zeespiegel stijgt precies zoals voorspeld door de – toen nog relatief rudimentaire – klimaatmodellen uit de jaren 1990. Het toont dat de modellen betrouwbaar zijn, met name voor mensen in kustgebieden.

De Belgische industrie kan minstens 90 procent van zijn CO2-uitstoot terugdringen tegen 2050. Dat kan bovendien met technologieën die nu al bestaan, of ten laatste tegen 2040 uitgerold kunnen worden, zoals industriële warmtepompen en CO2-opslag. Maar dan moet elektriciteit wel goedkoper worden voor grootverbruikers, en moet er dringend meer werk gemaakt worden van groenestroomcapaciteit. De volgende 5 jaar worden cruciaal.

Voortaan moeten producenten van textiel, zoals kledij en schoenen, ook zorgen voor een goede inzameling en recyclage ervan. Dat heeft het Europees Parlement beslist. Bedoeling is om de gigantische textielafvalberg te verkleinen: Nu komt er namelijk in de Europese Unie jaarlijks 12,6 miljoen ton textielafval bij, waarvan 5,2 miljoen ton kleren en schoenen.

Regeringen en werkgevers moeten dringend maatregelen treffen om de gezondheid van werknemers te beschermen nu die steeds vaker met extreme hitte te maken krijgen. Daarvoor waarschuwen de Verenigde Naties op basis van een nieuw rapport in samenwerking met de Wereldgezondheidsorganisatie WHO. Het vorige grote rapport met richtlijnen dateert van 1969 en er is dringend een update nodig nu de klimaatopwarming een steeds grotere impact heeft, zeggen ze.

Les deux présidents se rencontreront vendredi 15 août pour «prendre le pouls» de la guerre en Ukraine. Chacun campera sur ses positions, avec un net avantage pour le Russe. Le tout, bien loin des Européens et des Ukrainiens.

Hittegolven, droogtes en bosbranden zullen niet alleen vaker voorkomen, maar ook steeds meer op hetzelfde moment. Dit blijkt uit een nieuwe studie waar de Vrije Universiteit Brussel heeft aan meegewerkt.

De wereld dreigt veel meer gletsjers te verliezen door de klimaatopwarming dan tot nu toe werd aangenomen. Dat blijkt uit nieuw onderzoek dat de gevolgen van die opwarming op een langere termijn bekijkt. Dat zal onder andere gevolgen hebben voor de drinkwatervoorziening en de stijging van de zeespiegel. Maar met gericht klimaatbeleid kan het verlies nog ingeperkt worden, benadrukken de wetenschappers.

Ces monticules ne sont pas nouveaux, mais ils se multiplient à la faveur du changement climatique et ils essaiment jusque dans les villes, menaçant certaines infrastructures. […] Pour preuve : il a fait − 8 °C en janvier à Iakoutsk, soit « la température la plus élevée jamais observée » en janvier dans cette région où le thermomètre descend en moyenne à − 40 °C pendant le premier mois de l’année. Ces chiffres reflètent les statistiques des observatoires mondiaux : les deux dernières années – 2023 et 2024 – ont été les plus chaudes jamais mesurées, et sans doute les plus chaudes sur terre depuis 120 000 ans, selon des « archives climatiques » telles que les carottes de glace. Un réchauffement largement causé par la combustion des énergies fossiles, la Russie étant, par ailleurs, le cinquième émetteur mondial de gaz à effet de serre.

Ces fonds avaient été alloués dans le cadre des législations sur le climat et les infrastructures adoptées par le Congrès lorsque le démocrate Joe Biden était encore président. La juge a ordonné aux agences de reprendre immédiatement le versement des fonds, a rapporté Politico. La juge Mary McElroy a déclaré que Donald Trump avait le droit de mettre en œuvre son programme de coupes dans les dépenses, mais que "les agences n’ont pas un pouvoir illimité pour promouvoir le programme d’un président ou pour bloquer à jamais les lois adoptées par le Congrès".

Bedrijven die kleine plastic korrels produceren of vervoeren, zullen extra maatregelen moeten aannemen om hun (onbedoelde) vervuiling zoveel mogelijk te verminderen. Dat heeft het Europees Parlement samen met de lidstaten beslist. De nieuwe maatregelen houden rekening met zowel het belang van de industrie als dat van het milieu.

Kuststeden voelen de klimaatverandering en de stijging van de zeespiegel vaak als eerste en zoeken daarom naar oplossingen om zich hierop voor te bereiden. Duinen zijn een natuurlijke barrière die het werk verrassend goed doet.

"We moeten ons als humanisten verzetten tegen deze onmiskenbare afglijding naar de jaren dertig", zo schrijft moraalfilosoof, auteur van Dagboek 1933 en KZ-syndroom en winnaar van de Prijs Vrijzinnig Humanisme 2025.

Wetenschappers waarschuwen voor de grote risico’s van het creëren van spiegelbacteriën. Dat zijn hypothetische organismen die volledig zijn opgebouwd uit spiegelbeeldige biologische moleculen. In plaats van de normale moleculen die in alle bekende levensvormen voorkomen, zouden deze organismen bijvoorbeeld “rechtsdraaiende” eiwitten en “linksdraaiend” DNA bevatten.

Spiegelmicroben zijn kunstmatig vervaardigde bacteriën die spiegelbeelden zijn van natuurlijke microben. In de synthetische biologie wordt daar momenteel volop onderzoek naar gedaan, maar dat is allesbehalve zonder risico.

Binnenkort zal er op meer plekken in Europa gejaagd mogen worden op de wolf. Vandaag is immers een voorstel van de Europese Unie goedgekeurd om de beschermingsstatus van de wolf af te zwakken van "strikt beschermd" naar "beschermd". Er moeten nog enkele stappen gezet worden, maar wellicht zullen lidstaten in de toekomst gemakkelijker de jacht kunnen openen op gezonde wolvenpopulaties. Wolven-experten en WWF reageren bezorgd: "Dit is een politieke beslissing, geen wetenschappelijke."

Nu Donald Trump de volgende president van de Verenigde Staten wordt, verkleint de kans dat de VN-klimaatconferentie deze maand een ambitieus resultaat oplevert. Maar ook de kans dat de klimaatopwarming beperkt blijft tot 2 graden, wordt er weer wat kleiner door. President Trump zal wellicht opnieuw uit het klimaatakkoord van Parijs stappen, wil volop inzetten op fossiele brandstoffen en zal Amerikaans klimaatbeleid proberen uit te kleden.

De Europese landbouw staat op een kantelpunt. Terwijl klimaatverandering, strikte milieuregels en economische druk het leven van boeren bemoeilijken, dreigt een veel ernstiger crisis: voedseltekorten. “Honger is dichterbij dan we denken,” waarschuwt boer Tijs Boelens.

In de komende dertig jaar zal de zeespiegel bij Fiji, Kiribati en andere eilanden in de Stille Oceaan minstens 15 centimeter stijgen. Een team van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA is formeel: deze stijging zal sowieso plaatsvinden, of we de uitstoot van broeikasgassen nu nog kunnen beperken in de komende jaren of niet.

Depuis plusieurs années, le pergélisol, ce sous-sol gelé en permanence, fond sans cesse, libérant dans l’air une multitude de bactéries et de virus piégés depuis des milliers d’années. Si nous n’agissons pas rapidement, les conséquences pourraient être désastreuses. Le documentaire Dégel du permafrost : une bombe à retardement s’intéresse à l’archipel du Svalbard en Norvège, où les effets de ce phénomène sont particulièrement visibles.

Une terrible vague d'incendies pourrait se déclencher dans les régions nordiques d'ici la fin de ce siècle en raison du dégel du pergélisol.

Sous l’effet du changement climatique, le dégel du permafrost mènera à une «intensification rapide des incendies en Sibérie occidentale et au Canada», avertit une étude. Libérant au passage de grandes quantités de gaz à effet de serre.

VN-klimaatbaas Simon Stiell roept wereldleiders op om ‘het script om te gooien’ als het gaat om klimaatmaatregelen in Afrika. Hij wil de ‘epidemie van onderinvestering’ ombuigen naar een ‘goudmijn voor de Afrikanen en hun economie’.

De concentratie van broeikasgassen, de globale temperatuur op land en in de oceaan en de zeespiegel: 2023 heeft zowat alle klimaatrecords doen sneuvelen. Dat blijkt uit een omvangrijk rapport van de Amerikaanse meteorologische dienst NOAA.

De plus en plus d’intellectuels, politiques et journalistes occidentaux s’interrogent sur le possible retour de l’idéologie d’extrême droite mise en place en Italie entre 1922 et 1945. Des débats complexes, que le journal d’outre-Rhin “Der Spiegel” se propose de décortiquer, à quelques jours d’élections stratégiques en Allemagne.

Met de opwarming van de aarde stijgt ook de behoefte aan duurzame manieren om gebouwen te koelen. Onderzoekers van UCLA hebben nu een betaalbare én schaalbare techniek ontwikkeld om huizen en andere gebouwen in de zomer te koelen en in de winter te verwarmen, met behulp van alledaagse bouwmaterialen.

Ter gelegenheid van de Global Climate Strike roepen Youth for Climate, Rise for Climate, Grootouders voor het Klimaat politieke leiders op om sociaal-rechtvaardige klimaatmaatregelen te nemen. De wereldwijde klimaatstakingen, in 2019 gelanceerd door Fridays For Future op initiatief van Greta Thunberg, brengen jongeren, burgers en organisaties van over de hele wereld samen om zich te verzetten tegen de vernietiging van het klimaat en ecosystemen.